Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 11

प्रजाः सृजत रे पुत्रा नानारूपाः प्रयत्नतः । ततः प्रणम्य ब्रह्माणं तपसे कृतनिश्चयाः

prajāḥ sṛjata re putrā nānārūpāḥ prayatnataḥ | tataḥ praṇamya brahmāṇaṃ tapase kṛtaniścayāḥ

“اے بیٹو! کوشش کے ساتھ طرح طرح کی مخلوقات پیدا کرو۔” پھر انہوں نے برہما کو سجدۂ تعظیم کیا اور تپسیا کرنے کا پختہ ارادہ باندھا۔

प्रजाःcreatures, progeny
प्रजाः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
सृजतcreate!
सृजत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, बहुवचन
रेO! (hey)
रे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeIndeclinable
Rootरे (अव्यय)
Formसम्बोधन-अव्यय (vocative particle)
पुत्राःsons
पुत्राः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
नानारूपाःof various forms
नानारूपाः:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय (नानाविधं रूपं येषाम्/नानाविधरूपाः)
प्रयत्नतःwith effort, diligently
प्रयत्नतः:
Adhikarana (Manner/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपम् (Ablative singular used adverbially); प्रकारवाचक
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb)
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
ब्रह्माणम्to Brahmā
ब्रह्माणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तपसेfor austerity
तपसे:
Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन
कृतनिश्चयाःhaving resolved, determined
कृतनिश्चयाः:
Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (कृतः निश्चयः येषाम्)

Skanda (narrating Brahmā’s instruction; deduced)

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Scene: Brahmā instructs a group of sons/ṛṣis to create diverse beings; they bow with folded hands, then turn toward the forest path of austerity, faces firm with saṅkalpa.

B
Brahmā
P
Prajā (beings/progeny)

FAQs

Right action (creation/duty) should be joined with reverence and disciplined tapas—work and worship together.

Indirectly Kāśī’s Avimukta setting; the verse itself focuses on the origin of a tapas-driven lineage.

Bowing to Brahmā (praṇāma) and undertaking tapas are indicated as foundational religious acts.