Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 60

Devanagari script

गुरुपुष्यसमायोगे लिंगमेतत्समर्च्य च । यत्करिष्यंति मनुजास्तत्सिद्धिमधियास्यति

Transliteration

gurupuṣyasamāyoge liṃgametatsamarcya ca | yatkariṣyaṃti manujāstatsiddhimadhiyāsyati

Translation

“جب گُرو (برہسپتی) اور پُشْیَہ نچھتر کا یوگ ہو، تو جو انسان اس لِنگ کی سمرچنا کرے، وہ جو کچھ بھی کرے گا اُس میں سِدھی پائے گا۔”

Word by Word

• गुरु-पुष्य-समायोगे: at the conjunction of (Jupiter) Guru and Puṣya (nakṣatra)
• गुरु-पुष्य-समायोगे: Adhikarana (Time/Place locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + पुष्य (प्रातिपदिक) + समायोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः—‘गुरोः (बृहस्पतेः) पुष्येण सह समायोगः’ (विशेष-काल/योग)

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (लिङ्गम् इति विशेषणम्)

• समर्च्य: having worshipped
• समर्च्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव-रूप (gerund), ‘having worshipped’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• यत्: whatever (that)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• करिष्यन्ति: will do
• करिष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लृट्-लकार (future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन

• मनुजाः: people
• मनुजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनुज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (सिद्धिम् इति विशेषणम्)

• सिद्धिम्: success, attainment
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अधियास्यति: will attain
• अधियास्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-या (धातु)
• Form: लृट्-लकार (future), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; अधि+या—‘to attain/obtain’

Speaker

Skanda (deduced; Śiva’s boon continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bṛhaspatīśvara

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Night-sky over Kāśī with Jupiter (Guru) symbolically prominent; devotees worship the Bṛhaspatīśvara liṅga with lamps and flowers, while a priest marks Puṣya nakṣatra on a palm-leaf almanac; the atmosphere suggests ‘undertakings attaining success’.

Characters & Entities

• Bṛhaspatīśvara-liṅga
• Guru (Jupiter)
• Puṣya (Nakṣatra)
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right worship at an auspicious time aligns human effort with divine grace, bringing success.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bṛhaspatīśvara-liṅga in Kāśī, especially revered during Guru-Puṣya yoga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform liṅga-arcana (worship) specifically during Guru-Puṣya samāyoga for attainment of siddhi.