Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः

Transliteration

taṃ bhārgavaṃ prāpya gaṇādhirājo mukhāgninā śastraśatāni dagdhvā | āyātpravṛddhe'suradevayuddhe bhavasya pārśve vyathitārisainyaḥ

Translation

اس بھارگو (شُکر) تک پہنچ کر گنوں کے سردار نے اپنے دہن کی آگ سے سینکڑوں ہتھیار جلا ڈالے؛ پھر جب اَسُر اور دیوتا کی جنگ اور بھڑک اٹھی تو دشمن لشکر کو مضطرب کر کے وہ بھَو (شیو) کے پہلو میں آ کھڑا ہوا۔

Word by Word

• tam: him
• tam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• bhārgavam: Bhārgava (Śukra)
• bhārgavam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: bhārgava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; नाम (शुक्रः)

• prāpya: having reached
• prāpya: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra + āp (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभावे) — ‘having reached/obtained’

• gaṇa-adhirājaḥ: the lord of the gaṇas
• gaṇa-adhirājaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gaṇa (प्रातिपदिक) + adhirāja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘गणानाम् अधिराजः’

• mukha-agni-nā: with the fire from (his) mouth
• mukha-agni-nā: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: mukha (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुखस्य अग्निः’

• śastra-śatāni: hundreds of weapons
• śastra-śatāni: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śastra (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘शस्त्राणां शतानि’

• dagdhvā: having burned
• dagdhvā: Kriyāviśeṣaṇa (Absolutive/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: dah (धातु)
• Form: क्त्वान्त (अव्ययभावे) — ‘having burnt’

• āyāt: came, approached
• āyāt: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: ā + yā (धातु)
• Form: लुङ्-लकारः (अनद्यतनभूत/अोरिस्ट), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• pravṛddhe: when it had grown intense
• pravṛddhe: Adhikaraṇa (Locative circumstance)
• Type: Adjective
• Root: pra + vṛdh (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (भूतकृदन्तः), सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्, नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे; ‘when (it was) intensified’—yuddhe इत्यस्य विशेषणम्

• asura-deva-yuddhe: in the battle of Asuras and Devas
• asura-deva-yuddhe: Adhikaraṇa (Location/occasion)
• Type: Noun
• Root: asura (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक) + yuddha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘असुराणां देवानां च युद्धम्’ (समाहारार्थे)

• bhavasya: of Bhava (Śiva)
• bhavasya: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: bhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• pārśve: at the side
• pārśve: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Noun
• Root: pārśva (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• vyathita-ari-sainyaḥ: whose enemy-army was distressed
• vyathita-ari-sainyaḥ: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: vyathita (प्रातिपदिक; √vyath कृदन्त) + ari (प्रातिपदिक) + sainya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—‘अरिणां सैन्यम्’ + विशेषणम् vyathita; gaṇādhirājaḥ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa discourse, typically Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nandī, having reached Śukra, exhales or emits a blazing fire from his mouth that incinerates a hundred incoming weapons; the enemy ranks recoil as he moves to stand beside Bhava.

Characters & Entities

• Bhārgava (Śukra)
• Gaṇādhipa (lord of gaṇas; implied Nandī/gaṇa-chief)
• Bhava (Śiva)
• Asura
• Deva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s protection operates through his attendants: divine order neutralizes hostile ‘weapons’ and restores balance in cosmic conflict.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is within Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered narration; no particular tīrtha is singled out in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.