Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

शनिप्रदोषे संपूज्य लिंगं चंद्रेश्वराह्वयम् । नक्तं कृत्वा त्रयोदश्यां नियमं परिगृह्य च

Transliteration

śanipradoṣe saṃpūjya liṃgaṃ caṃdreśvarāhvayam | naktaṃ kṛtvā trayodaśyāṃ niyamaṃ parigṛhya ca

Translation

ہفتہ کے پرَدوش کے وقت چندرِیشور نامی لِنگ کی باقاعدہ پوجا کر کے، تیرھویں تِتھی میں نَکت (رات کو ایک بار) کا ورت رکھے اور مقررہ ضبط و قواعد اختیار کر کے ورت قبول کرے۔

Word by Word

• शनि: Saturn; Saturday
• शनि: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: शनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासाङ्ग

• प्रदोषे: at the (Saturday) pradoṣa time
• प्रदोषे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रदोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; समासः शनि-प्रदोषे (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रयोगः: Saturday-evening)

• सम्पूज्य: having duly worshipped
• सम्पूज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+√पूज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययभावः; "having worshipped"

• लिङ्गम्: the liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• चन्द्रेश्वर: Candreśvara
• चन्द्रेश्वर: Samasa-anga (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: चन्द्रेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रातिपदिकम्; समासः चन्द्रस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष) समासाङ्ग

• आह्वयम्: named, called
• आह्वयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आह्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (named/called)

• नक्तम्: (the) nakta observance (night-meal)
• नक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Indeclinable
• Root: नक्त (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; उपवासभेदे (night-only meal/fasting by night)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययभावः; "having done"

• त्रयोदश्याम्: on the thirteenth lunar day
• त्रयोदश्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रयोदशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्

• नियमम्: a vow, restraint
• नियमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्

• परिगृह्य: having undertaken
• परिगृह्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+√ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्ययभावः; "having undertaken/accepted"

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Speaker

Śiva (Maheśāna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Soma (Candra)

Visual Art Cues

Scene: Saturday pradoṣa at Candreśvara: twilight sky, lamps lit, priest bathing the liṅga with water/milk, devotees holding bilva leaves, a vow being taken with folded hands; later, a simple night meal (nakta) after worship.

Characters & Entities

• Candreśvara-liṅga
• Śani (Saturday)
• Pradoṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-bhakti is strengthened through regulated vrata-discipline aligned with pradoṣa and tithi observances.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Candreśvara-liṅga in Kāśī, approached through pradoṣa worship and tithi-based vrata.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship Candreśvara at Śani-pradoṣa, observe nakta on trayodaśī, and undertake niyamas (vow-restraints).