Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

एतदुक्त्वा महेशानो वरानन्यानदान्मुदा । द्विजराजतपस्तप्तं यदत्युग्रं त्वयात्र वै

Transliteration

etaduktvā maheśāno varānanyānadānmudā | dvijarājatapastaptaṃ yadatyugraṃ tvayātra vai

Translation

یہ کہہ کر مہیشان (شیو) خوش ہوا اور مزید برکتیں عطا کیں؛ اے دِویجوں کے راجا، یہاں تم نے جو نہایت سخت تپسیا کی ہے، اسے جان کر۔

Word by Word

• एतत्: this (speech/statement)
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• महेशानः: Maheshāna (Śiva)
• महेशानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: maheśāna (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• वरान्: boons
• वरान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• अन्यान्: other
• अन्यान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (वरान्)

• अदात्: gave
• अदात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dā (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: mudā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; भाववाचक

• द्विजराजतपःतप्तम्: austerity heated/strengthened by the king of Brahmins (best Brahmin)
• द्विजराजतपःतप्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: dvija-rāja-tapas-tapta (प्रातिपदिक); dvija (द्विज) + rāja (राज) + tapas (तपस्) + tapta (तप्त, √tap क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (यत्/तत्-प्रत्ययार्थे)

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relational/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• अति-उग्रम्: exceedingly fierce/intense
• अति-उग्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ati (उपसर्ग/अव्यय) + ugra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (यत्)

• त्वया: by you
• त्वया: Kartr-karana (Agent/Instrumental agent)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सर्वनाम), तृतीया (करण/कर्ता-हेतौ), एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: atra (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक निपात

Speaker

Śiva (Maheśāna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Candreśvara-liṅga (contextual, introduced in following verses)

Type: temple

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Maheśāna) bestows boons with a serene smile upon a twice-born king/ascetic who has performed fierce austerities in Kāśī; sacred ambience of the kṣetra implied.

Characters & Entities

• Śiva (Maheśāna)
• Dvijarāja (foremost Brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere and intense tapas performed in Kāśī quickly draws Śiva’s grace and results in divine boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), in the developing praise of the Candreśvara-liṅga tradition within this chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the verse highlights the power of austerity (tapas) performed in the sacred place.