Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

Transliteration

ityuktavati deveśa stasminpūtātmani prabhuḥ | svamūrtitvaṃ samāropya dikpālapadamādadhe

Translation

جب اس پاکیزہ روح والے نے دیویش، یعنی دیوتاؤں کے ایشور سے یوں عرض کیا، تو پروردگار نے اسے اپنی ہی صورت میں جذب کر لیا اور اسے دِک پال (سمتوں کے نگہبان) کا مرتبہ عطا فرمایا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative)

• उक्तवति: when (someone) had spoken
• उक्तवति: Adhikaraṇa (अधिकरण/Time-occasion)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfect participle), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘(तस्मिन्) उक्तवति’ = ‘when (she/he) had said’

• देवेश: O Lord of gods
• देवेश: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• तस्मिन्: in/at that (time/person)
• तस्मिन्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; अधिकरण

• पूत-आत्मनि: in the purified-souled one
• पूत-आत्मनि: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पू) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘पूतः आत्मा यस्य/यः’)

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• स्व-मूर्तित्वम्: his own embodied form/state
• स्व-मूर्तित्वम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + मूर्तित्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘स्वस्य मूर्तित्वम्’)

• समारोप्य: having superimposed/assumed
• समारोप्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-रुह्/रोप् (धातु; causative sense)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया (having done)

• दिक्-पाल-पदम्: the post of a guardian of the directions
• दिक्-पाल-पदम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक) + पाल (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘दिशां पालस्य पदम्’)

• आदधे: he assumed/took up
• आदधे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-धा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Skanda (narrating; deduced from Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The Lord of gods receives the devotee’s hymn; a beam of light merges the devotee into the Lord’s radiance, and the devotee emerges adorned with directional insignia—standing at a cardinal quarter as a Dikpāla, guarding the cosmos.

Characters & Entities

• Śiva (Deveśa/Prabhu)
• Dikpālas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere praise and purified devotion culminate in divine grace, elevating the devotee to a sacred cosmic role.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The account belongs to the Kāśī Khaṇḍa milieu; this verse itself highlights a reward narrative rather than a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied practice is stuti (hymn/praise) and steadfast devotion.