Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 97

Devanagari script

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

Transliteration

varuṇeśamiti khyātaṃ vārāṇasyāṃ susiddhidam | maṇikarṇeśa liṃgasya nairṛtyāṃ diśi saṃsthitam

Translation

یہ وارانسی میں “ورُنےش” کے نام سے مشہور ہوگا، جو اعلیٰ سِدھی عطا کرتا ہے۔ یہ منیکرنےش لِنگ کے جنوب مغربی سمت میں واقع ہے۔

Word by Word

• वरुणेशम्: Varuṇeśa (Lord of Varuṇa)
• वरुणेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरुण + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (वरुणस्य ईशः)

• इति: thus/‘as’
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थक (quotative)

• ख्यातम्: is renowned/called
• ख्यातम्: Karta (Predicate-adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (नाम) इति भावः

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• सुसिद्धिदम्: granting excellent success
• सुसिद्धिदम्: Karta (Predicate-adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + सिद्धि + द (प्रातिपदिक; द = ददाति-समर्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सुसिद्धिं ददाति)

• मणिकर्णेश: of Maṇikarṇeśa
• मणिकर्णेश: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्ण + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मणिकर्णस्य ईशः)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• नैरृत्याम्: in the south-west (direction)
• नैरृत्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नैरृती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• दिशि: in the direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• संस्थितम्: situated/established
• संस्थितम्: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (लिङ्गम्) इति विशेषण

Speaker

Śiva (naming and locating the shrine; contextually continuing speech)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇeśa

Type: kshetra (liṅga-sthāna within Kāśī)

Visual Art Cues

Scene: A sacred map moment: the text ‘pins’ Varuṇeśa within Vārāṇasī, stating its fame and its southwest placement relative to Maṇikarṇeśa.

Characters & Entities

• Varuṇeśa
• Vārāṇasī
• Maṇikarṇeśa-liṅga
• Nairṛta (south-west direction)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s holiness is mapped through specific Śiva-liṅgas whose worship yields siddhi and spiritual accomplishment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Varuṇeśa (Varuṇeśvara) in Vārāṇasī, located to the south-west of the Maṇikarṇeśa liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No procedure is detailed; the verse provides the shrine-name, merit (susiddhidam), and precise sacred location.