Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

Transliteration

abhilapyanniti prāṇānatyākṣītsa parārthataḥ | tepi kārpaṭikāḥ prāptāstatpallīṃ gatasādhvasāḥ

Translation

یوں کہہ کر اُس نے دوسرے کے بھلے کے لیے اپنی جان نچھاور کر دی۔ وہ کارپٹک فقیر بھی اُس بستی تک پہنچ گئے، اُن کا خوف جاتا رہا۔

Word by Word

• अभिलप्यन्: uttering, speaking
• अभिलप्यन्: Karta (कर्ता) सहायक-क्रिया (पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: अभि-लप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त/शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (शतृ), प्रथमा एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘अभिलप्’ धातोः—‘speaking/uttering’ (present active participle)

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative particle)

• प्राणान्: life-breaths, lives
• प्राणान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• अत्याक्षीत्: abandoned, gave up
• अत्याक्षीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अति-त्यज् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘अति+त्यज्’ = ‘to abandon completely’

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• परार्थतः: for others’ sake
• परार्थतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: परार्थ (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial), हेतौ/निमित्ते—‘for the sake of others’

• ते: they
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन; सर्वनाम

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भावे अव्यय (particle: also/even)

• कार्पटिकाः: beggars, rag-wearers
• कार्पटिकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्पटिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), बहुवचन

• प्राप्ताः: arrived
• प्राप्ताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), प्रथमा बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘having arrived/obtained’

• तत्: his/that
• तत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (genitival sense), एकवचन; ‘his/that’ (used as qualifier)

• पल्लीम्: hamlet, settlement
• पल्लीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पल्ली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• गत: gone
• गत: Karta (कर्ता) विशेषण
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, प्रथमा बहुवचन, पुंलिङ्ग; ‘gone’

• साध्वसाः: fearful, with terror
• साध्वसाः: Karta (कर्ता) विशेषण (भाववाचक)
• Type: Noun
• Root: साध्वस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘fear/terror’ (here: ‘with fear’)

Speaker

Skanda (deduced narration in Kāśīkhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: A compassionate figure speaks final words and relinquishes life for another’s sake; a group of mendicants arrives at a small hamlet, their faces easing from fear into calm.

Characters & Entities

• kārpaṭika (mendicants)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Giving one’s life for others (parārtha) is upheld as a dharmic pinnacle, contrasting sharply with the earlier greed-driven violence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not name a tirtha; it remains within the Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī-centered moral geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse implicitly praises dharmic protection and selfless conduct.