Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 11›Shloka 93
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 93

Devanagari script

आकर्ण्य तत्करुणवत्परिदेवितानि तानि द्रुमा व्रततयः कुसुमाश्रुपातैः । प्रायो रुदंति पततां विरुतार्तरावैरालोल्यमौलिमसकृत्पवनच्छलेन

Transliteration

ākarṇya tatkaruṇavatparidevitāni tāni drumā vratatayaḥ kusumāśrupātaiḥ | prāyo rudaṃti patatāṃ virutārtarāvairālolyamaulimasakṛtpavanacchalena

Translation

ان رحم سے بھرے نوحے سن کر درخت—گویا ورت دھاری تپسوی—پھولوں کے آنسوؤں کی بارش سے روتے دکھائی دیے۔ اکثر وہ گرتے پرندوں کی بے قرار چیخوں جیسے آہ و زاری کرتے، اور ہوا کے بہانے ان کے سروں کے تاج بار بار جھولتے رہے۔

Word by Word
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभाव) — Absolutive/gerund ‘having heard’
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular (referring to the lament)
करुणवत्compassionately
करुणवत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकरुणवत् (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग — adverbial (‘compassionately’)
परिदेवितानिlamentations
परिदेवितानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपरि + देव् (धातु) → परिदेवित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन — Accusative plural (‘lamentations’)
तानिthose
तानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन — Accusative plural (referring to ‘परिदेवितानि’)
द्रुमाःtrees
द्रुमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन — Nominative plural
व्रततयःcreepers/vines
व्रततयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootव्रततय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन — Nominative plural (a class of trees/creepers; ‘vines’)
कुसुमाश्रुपातैःwith showers of flower-tears (falling blossoms)
कुसुमाश्रुपातैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुसुम + अश्रु + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन — Instrumental plural; समास: कुसुम-अश्रु (कर्मधारय) + पात (तत्पुरुष)
प्रायःmostly
प्रायः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रायः (अव्यय)
Formप्रायशः-अव्यय — adverb (‘generally/mostly’)
रुदन्तिweep
रुदन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन — Present indicative, 3rd plural
पतताम्of (flowers) falling
पतताम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपत् (धातु) → पतत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), षष्ठी (6), बहुवचन — Genitive plural (‘of those falling’)
विरुतार्तरावैःwith cries of distressed sounds
विरुतार्तरावैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविरुत + आर्त + राव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन — Instrumental plural; समास: विरुत (कर्मधारय) + आर्त-राव (तत्पुरुष)
आलोल्यमौलिम्(making) the crown/top sway
आलोल्यमौलिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + लोल्य (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन — Accusative singular; समास: आलोल्य + मौलि (कर्मधारय/तत्पुरुष)
असकृत्repeatedly
असकृत्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअसकृत् (अव्यय)
Formआवृत्त्यर्थक-अव्यय — adverb (‘again and again’)
पवनच्छलेनby the pretext of the wind
पवनच्छलेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपवन + छल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन — Instrumental singular; समास: पवन + छल (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘wind’s pretext’)
Speaker

Narrator (Purāṇic narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-vana/ghāṭa-parisara (implied sacred grove)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Trees stand like vow-bound ascetics; blossoms fall like tears; birds cry in distress as if sharing the lament; treetops sway repeatedly, ‘blaming the wind’ for their grief.

FAQs

It depicts cosmic sympathy: even nature mirrors human sorrow, intensifying the moral-emotional ground for turning toward sacred consolation.

Not directly; it remains part of the Kāśī Khaṇḍa’s larger praise of Kāśī’s sacred atmosphere.

None.

←Previous Verse
Next Verse→