Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

danujā manujā daityāstapasyaṃtyugrasaṃyamāḥ | gaṃdharva yakṣarakṣāṃsi maheṃdrapadalipsavaḥ

دانَو، انسان اور دَیتیہ سخت ضبطِ نفس کے ساتھ تپسیا کرتے ہیں؛ گندھرو، یکش اور راکشس بھی—مہندر کے مرتبے کو پانے کی آرزو میں۔

दनुजाःsons of Danu (Dānavas)
दनुजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदनुज (प्रातिपदिक; दनु + ज)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘दन्वाः अपत्यं’ (तत्पुरुष/षष्ठी)
मनुजाःhumans
मनुजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुज (प्रातिपदिक; मनु + ज)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘मनोर् जाताः’
दैत्याःDaityas (demons)
दैत्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्
तपस्यन्तिperform austerities
तपस्यन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतपस् (धातु: तप्)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्; ‘to do austerity’
उग्रसंयमाःof fierce restraint
उग्रसंयमाः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउग्र + संयम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘उग्रः संयमः येषाम्’ (as adjective to the subjects)
गन्धर्वाःGandharvas
गन्धर्वाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगन्धर्व (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्
यक्षरक्षांसिYakṣas and Rākṣasas
यक्षरक्षांसि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयक्ष + रक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; इतरेतर-द्वन्द्वः (yakṣāḥ ca rakṣāṃsi ca)
महेन्द्रपदलिप्सवःdesiring Mahendra’s position
महेन्द्रपदलिप्सवः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहेन्द्र + पद + लिप्सु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘महेन्द्रस्य पदं लिप्सवः’ (षष्ठी-तत्पुरुषः)

Skanda

Tirtha: null

Type: null

Listener: null

Scene: A montage of beings—Dānavas, Daityas, humans, Gandharvas, Yakṣas, Rākṣasas—performing fierce austerities in forests and mountains, eyes fixed on a distant vision of Indra’s throne.

D
Dānavas
M
Manuṣyas
D
Daityas
G
Gandharvas
Y
Yakṣas
R
Rākṣasas
M
Mahendra (Indra)

FAQs

Even exalted status is portrayed as the fruit of disciplined tapas; uncontrolled ambition must be tempered by restraint.

The verse supports the ongoing Kāśīkhaṇḍa praise of a Mahendra-linked divine city/state, framing it as a coveted goal.

Tapas with intense self-control (ugra-saṃyama) is indicated as the means to seek higher rank.