Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

Transliteration

vrajanvilokayāṃcakre puroviṃdhyaṃ dharādharam | saṃsāratāpasaṃhāri revāvāripariṣkṛtam

Translation

آگے بڑھتے ہوئے اس نے اپنے سامنے وِندھیا پہاڑ کو دیکھا، جو زمین کو تھامنے والی سلسلۂ کوہ ہے؛ رِیوا (نرمدا) کے پانی سے نکھرا ہوا اور سنسار کی تپش مٹانے میں مشہور۔

Word by Word

• व्रजन्: going, proceeding
• व्रजन्: Karta-anvaya (Qualifier of subject)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नारदः)

• विलोकयाम्: to look at, to behold
• विलोकयाम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: वि-√लोक् (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोग (causative) + शतृ/तुमुन्-न; अत्र: ‘विलोकयाम् चक्रे’ इति परिप्रयोगे ‘विलोकयाम्’ = तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive) ‘विलोकयितुम्’ का वैदिक/काव्य-रूप; क्रियार्थक-अव्ययभाव

• चक्रे: did, undertook
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• पुरः: in front, before
• पुरः: Desha-adhikaraṇa (Spatial/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/उपपद)
• Form: अव्यय (preverb/adverb) ‘in front, before’; समासपूर्वपदत्वेन ‘पुरो-’

• विन्ध्यम्: the Vindhya (mountain)
• विन्ध्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विन्ध्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• धराधरम्: earth-holder, mountain
• धराधरम्: Karma (Apposition/कर्म-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (धरां धरति इति)

• संसार-ताप-संहारि: remover of the heat of worldly existence
• संसार-ताप-संहारि: Karma-anvaya (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + ताप (प्रातिपदिक) + संहारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; विशेषणम् (विन्ध्यस्य/धराधरस्य)

• रेवा-वारि-परिष्कृतम्: adorned/cleansed by the waters of the Revā (Narmadā)
• रेवा-वारि-परिष्कृतम्: Karma-anvaya (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रेवा (प्रातिपदिक) + वारि (प्रातिपदिक) + परिष्कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (रेवायाः वारिणा परिष्कृतम्); विशेषणम्

Speaker

Vyāsa (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)–Vindhya region

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada walking along the Revā’s gleaming banks; ahead rises the massive Vindhya, layered ridges catching light; the river’s spray and mist ‘polish’ the scene, conveying coolness and relief from heat.

Characters & Entities

• Vindhya
• Revā (Narmadā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy landscapes—mountains and rivers—are presented as spiritually therapeutic spaces that cool the suffering of saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā region and the Vindhya range as a sanctified pilgrimage setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse supports tīrtha-yātrā (pilgrimage) through sacred geography.