Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

Transliteration

kvaciccaladalairuccaiḥ kvacitkāṃcanaketakaiḥ | kṛtamālairna ktamālaiḥ śobhamānaṃ kvacitkvacit

Translation

کہیں بلند درختوں کے لرزتے پتّے حسن بکھیرتے تھے، کہیں سنہری کیتک۔ کہیں کِرت مالا اور خوشبودار نکت مالا سے وہ جگمگاتا تھا—ہر سمت میں ہی جلوہ تھا۔

Word by Word

• क्वचित्: somewhere
• क्वचित्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• चल-दलैः: with trembling leaves
• चल-दलैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चल (प्रातिपदिक) + दल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण; ‘चलदल’ = moving leaves

• उच्चैः: highly, aloft
• उच्चैः: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• काञ्चन-केतकैः: with golden ketaka plants
• काञ्चन-केतकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + केतक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण; ‘काञ्चनकेतक’ = golden ketaka

• कृत-मालैः: with made garlands
• कृत-मालैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त) + माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (माला), तृतीया, बहुवचन; करण; ‘कृतमाला’ = made garlands

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• क्त-मालैः: with (so-called) ‘kta’ garlands (withered/old?)
• क्त-मालैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्त (प्रत्यय-नाम; here as adjective ‘withered/old’?) + माला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; करण; पाठे ‘क्तमालैः’ अस्पष्ट—सम्भाव्यः ‘क्लान्त/क्षत/क्त’ इत्यर्थे विशेषणम्

• शोभमानम्: shining, beautiful
• शोभमानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ्/शोभ् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (shining/beautiful)

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक

• क्वचित्: here and there
• क्वचित्: Visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति (kvacit-kvacit = here and there)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (sarvato-bhadrā cityscape)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A sweeping city-grove montage: tall trees with quivering leaves, golden ketaka stands, garland-like kṛtamāla, and fragrant night-blooming naktamāla; the viewer’s eye moves in many directions, finding beauty everywhere.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Ketaka
• Kṛtamāla
• Naktamāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The kṣetra’s holiness is all-pervasive—wherever one turns in Kāśī, one encounters signs of auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) as a landscape of continuous sacred adornment.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive, supporting the māhātmya by depicting auspicious flora.