Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 71

Devanagari script

भृगुरुवाच । रामनाथ तव पादपंकजं द्वंद्वचिंतनविधूतकल्मषः । निर्भयं व्रजति सत्सुखा द्वयं सुप्रभं त्वथ अमोघचिद्धनम्

Transliteration

bhṛguruvāca | rāmanātha tava pādapaṃkajaṃ dvaṃdvaciṃtanavidhūtakalmaṣaḥ | nirbhayaṃ vrajati satsukhā dvayaṃ suprabhaṃ tvatha amoghaciddhanam

Translation

بھِرگو نے کہا: اے رام ناتھ! جس کے میل کچیل ضدّین کے جوڑوں پر غور سے جھڑ جاتے ہیں اور جو تیرے کنول جیسے قدموں کی پناہ لیتا ہے، وہ بے خوف تیرے روشن، بے خطا دولتِ شعور کی طرف بڑھتا ہے—دوئی سے ماورا سچّی مبارک مسرّت کی نِدھی۔

Word by Word

• भृगुः: Bhṛgu
• भृगुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रामनाथ: O Rāmanātha
• रामनाथ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम-नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• तव: your
• तव: Shashthi-sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (Genitive)

• पादपङ्कजम्: lotus-feet
• पादपङ्कजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाद-पङ्कज (प्रातिपदिक; पाद + पङ्कज)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• द्वन्द्वचिन्तनविधूतकल्मषः: one whose sin is shaken off by contemplation on dualities
• द्वन्द्वचिन्तनविधूतकल्मषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वन्द्व-चिन्तन-विधूत-कल्मष (प्रातिपदिक; द्वन्द्व + चिन्तन + विधूत + कल्मष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (अन्तर्भूत-कर्तरि)

• निर्भयम्: fearlessly
• निर्भयम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत्

• व्रजति: goes, attains
• व्रजति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सत्सुखाद्वयम्: the non-dual bliss of the Real
• सत्सुखाद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत्-सुख-अद्वय (प्रातिपदिक; सत् + सुख + अद्वय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुप्रभम्: radiant, splendid
• सुप्रभम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सुप्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (सत्सुखाद्वयम्)

• तु: and/but
• तु: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अथ: then, moreover
• अथ: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अनन्तरार्थ/प्रसङ्ग

• अमोघचिद्धनम्: the unfailing wealth of consciousness
• अमोघचिद्धनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अमोघ-चित्-धन (प्रातिपदिक; अमोघ + चित् + धन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Bhṛgu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rāmanātheśvara (Setu-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rāmanātha (addressed)

Visual Art Cues

Scene: Bhṛgu praises Rāmanātha: a yogic devotee meditates on the lotus-feet, serene amid opposites (sun/sea-wind, crowd/silence), a radiant aura symbolizing ‘amo gha cid-dhana’.

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Rāmanātha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Refuge in Rāmanātha’s feet, with purified understanding of dualities, leads to fearless attainment of non-dual, radiant consciousness-bliss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rāmeśvaram/Setu, through the exaltation of Rāmanātha’s lotus-feet as the liberating refuge.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pāda-sevā/bhajana (taking refuge in the Lord’s feet) and inner contemplation that purifies the mind.