Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 20

Devanagari script

एवं त्वयुतव वर्षाणि स समतीतानि वै मुनेः । अथ तत्तपसा तुष्टो भगवान्कमलापतिः

Transliteration

evaṃ tvayutava varṣāṇi sa samatītāni vai muneḥ | atha tattapasā tuṣṭo bhagavānkamalāpatiḥ

Translation

یوں مُنی کے دس ہزار برس گزر گئے۔ پھر اُس کی تپسیا سے خوش ہو کر کملاؔ پتی بھگوان، یعنی لکشمی کے سُوامی، راضی ہوئے۔

Word by Word

• एवम्: thus, in this manner
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/रीति-वाचक (adverb of manner)

• त्वयुतव: ten thousand and (more)
• त्वयुतव: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वयुत (प्रातिपदिक; ‘ten-thousand’) + व (प्रातिपदिक; ‘and’)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective)

• वर्षाणि: years
• वर्षाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• समतीतानि: fully passed, elapsed
• समतीतानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अति + इ (धातु) → समतीत (कृदन्त; भूतकृदन्त/क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/खलु-अर्थक (emphatic particle)

• मुनेः: of the sage
• मुनेः: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तर/क्रमसूचक (sequencing particle)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (pronominal adjective)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• तुष्टः: pleased
• तुष्टः: Karta (Predicate adjective of subject/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुष् (धातु) → तुष्ट (कृदन्त; भूतकृदन्त/क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• कमलापतिः: Lord of Lakṣmī
• कमलापतिः: Karta (Apposition to subject/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कमला (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpurusha: ‘of Kamalā/Lakṣmī’)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Setukhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra (Setubandha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: assembled sages/śaunaka-group (frame typical)

Visual Art Cues

Scene: A lone sage in prolonged austerity at Setu’s shore—wind, salt-spray, and sacred sands—while the unseen presence of Kamalāpati becomes palpably near, suggesting imminent epiphany.

Characters & Entities

• Lakṣmī
• Kamalāpati (Viṣṇu)
• Gālava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere, sustained discipline culminates in īśvara-prasāda—divine pleasure and grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setukṣetra’s Mahātmya setting frames the narrative of tapas leading to Viṣṇu’s favor.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed; the verse emphasizes tapas as the cause for the Lord’s satisfaction.