Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 68

Devanagari script

कौशिकवंशे ये जाताः प्रवरत्रयसंयुताः । विश्वामित्रोऽघर्मषी च कौशिकश्च तृतीयकः

Transliteration

kauśikavaṃśe ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ | viśvāmitro'gharmaṣī ca kauśikaśca tṛtīyakaḥ

Translation

کوشک ونش میں جو پیدا ہوئے، وہ پروَر کی تین گانہ نسبت سے متصف ہیں۔ وہ تین پروَر یہ ہیں: وشوامتر، اَگھمرشن، اور تیسرے کوشک۔

Word by Word

• कौशिकवंशे: in the Kauśika lineage
• कौशिकवंशे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक) + वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—कौशिक-वंश (तत्पुरुषः, ‘कौशिकस्य वंशः’); अधिकरणम्

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative pronoun)

• जाताः: born
• जाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: जात (कृदन्त, √जन्/जनीँ-प्रादुर्भावे, निष्ठा/क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकर्मणि/भूतभावे क्त-प्रत्ययान्त (past participle)

• प्रवरत्रयसंयुताः: endowed with three pravaras
• प्रवरत्रयसंयुताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त, √युज्/युजँ-योगे with सम्-, निष्ठा/क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—प्रवर-त्रय-संयुत (तत्पुरुषः, ‘प्रवरत्रयेण संयुताः’); विशेषणम्

• विश्वामित्रः: Viśvāmitra
• विश्वामित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अघर्मषी: Agharmaṣi (a sage-name)
• अघर्मषी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अघर्मषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (पाठभेदसम्भवः)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• कौशिकः: Kauśika
• कौशिकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• तृतीयकः: the third
• तृतीयकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तृतीयक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम् (ordinal adjective)

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇya narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A seated assembly of brāhmaṇas in a forest āśrama, a teacher enumerating the Kauśika pravaras; behind him, symbolic portraits of the three ṛṣis—Viśvāmitra, Aghamarṣaṇa, and Kauśika—appearing as luminous seers above a ritual fire.

Characters & Entities

• Kauśika
• Viśvāmitra
• Aghamarṣaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pravara remembrance links practitioners to ṛṣi-heritage, safeguarding ritual lineage and dharmic continuity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse is a pravara listing for the Kauśika lineage.

What ritualistic prescription is mentioned?

The triad of pravaras is provided for correct invocation in Vedic rites.