Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 93

Devanagari script

एवं यो यजमानश्च यच्च तेषां द्विजन्मनाम् । क्वचिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरस्पृष्ट एव च

Transliteration

evaṃ yo yajamānaśca yacca teṣāṃ dvijanmanām | kvacijjalānnavikṣepaḥ śuciraspṛṣṭa eva ca

Translation

یوں یجمان اور وہ دْوِج (دو بار جنمے) جو رسم میں شریک ہوں، کہیں بھی پانی یا اناج کو بے احتیاطی سے نہ بکھیریں؛ پاک رہیں اور ناپاکی کے لمس سے بچ کر رہیں۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus/in this manner’)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• यजमानः: the sacrificer (patron)
• यजमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• यत्: which/whatever
• यत्: Karta/Karma (relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

• द्विजन्मनाम्: of the twice-born (brāhmaṇas etc.)
• द्विजन्मनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: द्वि + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (द्वि-जन्मनः = twice-born)

• क्वचित्: at some time/anywhere
• क्वचित्: Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: काल/देशवाचक-अव्यय (adverb: ‘somewhere/sometimes’)

• जलान्नविक्षेपः: (there is) no scattering of water/food
• जलान्नविक्षेपः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate noun)
• Type: Noun
• Root: जल + अन्न + विक्षेप (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (जल-अन्नयोः विक्षेपः = scattering of water/food)

• शुचिः: pure
• शुचिः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अस्पृष्टः: untouched
• अस्पृष्टः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अ + स्पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्पृश् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-निपात

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

Speaker

Unspecified (instructional voice; ritual-ethical guidance in Dharmāraṇya)

Visual Art Cues

Scene: A yajamāna and dvijas sit in a consecrated enclosure; attendants carefully place vessels; no spillage; the floor is spotless; a protective aura of purity surrounds the rite.

Characters & Entities

• Yajamāna
• Dvijanman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual merit depends on mindful discipline—purity and non-wastefulness are themselves dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the sacral frame where ritual purity is emphasized as especially potent.

What ritualistic prescription is mentioned?

Avoid scattering food/water during rites; maintain śauca (purity) for yajamāna and participating dvijas.