Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 100

Devanagari script

कामिकं कामदं देवं योगिनां मुक्तिदायकम् । सिद्धानां सिद्धिदं प्रोक्तं धर्मारण्यं तु सर्वदा

Transliteration

kāmikaṃ kāmadaṃ devaṃ yogināṃ muktidāyakam | siddhānāṃ siddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ tu sarvadā

Translation

دھرم آरणیہ کو ہمیشہ یوں بیان کیا گیا ہے: دنیاوی خواہش رکھنے والوں کے لیے مرادیں پوری کرنے والی دیوی قوت؛ یوگیوں کے لیے موکش (نجات) عطا کرنے والا؛ اور سِدھوں کے لیے سِدھی بخشنے والا۔

Word by Word

• कामिकम्: desire-fulfilling
• कामिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कामिक (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (धर्मारण्यं इति विशेषण)

• कामदम्: giver of desires
• कामदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कामद (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन

• देवम्: god, divine (one)
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• योगिनाम्: of yogins
• योगिनाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

• मुक्ति-दायकम्: bestowing liberation
• मुक्ति-दायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक) + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (चतुर्थी/उपपद: मुक्तिं ददाति इति); विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन

• सिद्धानाम्: of siddhas (perfected beings)
• सिद्धानाम्: Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सिद्धि-दम्: giver of accomplishments
• सिद्धि-दम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सिद्धिं ददाति इति); विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन

• प्रोक्तम्: is said, is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate complement/कथन)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: कृदन्त (क्त), भूतकर्मणि; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्म-अरण्यम्: Dharmāraṇya
• धर्म-अरण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: धर्मस्य अरण्यम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Contrast/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/विशेषार्थक particle)

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kala (Time adverbial/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक adverb)

Speaker

Unspecified (māhātmya proclamation within Dharmāraṇya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Tripartite vision of Dharmāraṇya’s fruits: (1) a devotee receiving boons (kāmada), (2) a yogin in meditation receiving liberation-light, (3) a siddha receiving subtle powers—overseen by a radiant ‘deva’ presence of the kshetra.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya
• Yogin
• Siddha
• Mukti
• Siddhi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A true tīrtha serves seekers at every level—granting desires, supporting yogic liberation, and aiding siddhic perfection—while pointing ultimately toward higher realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is directly glorified as a perpetually potent sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is specified; the verse broadly proclaims the fruit of approaching/abiding in Dharmāraṇya according to one’s spiritual aim.