Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 73

एकाक्षरं परं ब्रह्म प्राणायामः परं तपः । गायत्र्यास्तु परं नास्ति पावनं च नृपोत्तम

ekākṣaraṃ paraṃ brahma prāṇāyāmaḥ paraṃ tapaḥ | gāyatryāstu paraṃ nāsti pāvanaṃ ca nṛpottama

ایک حرف والا پرنَو ‘اوم’ ہی پرم برہمن ہے؛ پرانایام سب سے اعلیٰ تپسیا ہے۔ اور گایتری سے بڑھ کر کوئی پاک کرنے والی چیز نہیں، اے بہترین بادشاہ۔

eka-akṣaraṃthe one syllable
eka-akṣaraṃ:
Karma/Viśeṣya (Object/Head-term)
TypeNoun
Rooteka (प्रातिपदिक) + akṣara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘एकम् अक्षरम्’ (one syllable)
paraṃsupreme
paraṃ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (supreme)
brahmaBrahman
brahma:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
prāṇāyāmaḥprāṇāyāma
prāṇāyāmaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprāṇāyāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
paraṃsupreme
paraṃ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ इति विशेषणम्
tapaḥausterity
tapaḥ:
Samānādhikaraṇa (Predicate nominal/समानााधिकरण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
gāyatryāḥof Gāyatrī
gāyatryāḥ:
Sambandha (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootgāyatrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्धे (of Gāyatrī)
tuindeed
tu:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात (indeed/but)
paraṃhigher / superior
paraṃ:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पावनम्’ इति विशेषणम्
nanot
na:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
astiexists
asti:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
pāvanaṃa purifier / purifying (means)
pāvanaṃ:
Karta/Viśeṣya (Subject/Head-term)
TypeNoun
Rootpāvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पावनम्’ = purifier/purifying (thing)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: ‘and’)
nṛpa-uttamaO best of kings
nṛpa-uttama:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; ‘नृपाणाम् उत्तम’ (O best of kings)

Unspecified (addressing a king: nṛpottama)

Tirtha: Gāyatrī (mantra-tīrtha) / Praṇava (eka-akṣara)

Type: kshetra

Listener: nṛpottama (best of kings)

Scene: A king respectfully listening to a sage; above them, a luminous Oṃ as cosmic axis; Gāyatrī personified as radiant goddess or as a mantra-wheel; the yogin’s breath shown as subtle light entering and leaving.

P
Praṇava (Oṃ)
B
Brahman
G
Gāyatrī

FAQs

Oṃ, prāṇāyāma, and Gāyatrī are upheld as supreme means of purification and spiritual elevation.

No tīrtha is named; the glorification is of mantra and disciplined practice.

Value and employ praṇava (Oṃ), prāṇāyāma, and Gāyatrī as principal purificatory disciplines.