Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

प्रमादादशुचि स्मृत्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत् । दंतधावनं प्रकुर्वीत यथोक्त धर्मशास्त्रतः । आचांतोऽप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

pramādādaśuci smṛtvā dvirācāṃtaḥ śucirbhavet | daṃtadhāvanaṃ prakurvīta yathokta dharmaśāstrataḥ | ācāṃto'pyaśuciryasmādakṛtvā daṃtadhāvanam

اگر غفلت کے باعث ناپاکی کا خیال آ جائے تو دو بار آچمن کرنے سے آدمی پاک ہو جاتا ہے۔ دھرم شاستروں کے مطابق دانت صاف کرنا چاہیے؛ کیونکہ دانت صاف کیے بغیر آچمن کرنے والا بھی ناپاک ہی رہتا ہے۔

प्रमादात्from negligence; due to carelessness
प्रमादात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु-अपादान)
TypeNoun
Rootप्रमाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
अशुचिsomething impure
अशुचि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअशुचि (प्रातिपदिक)
Formविशेषणरूपेण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (अशुचि-वस्तु)
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; धातु: स्मृ; स्मृत्वा = स्मरणं कृत्वा (having remembered)
द्विःtwice
द्विः:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्विः (अव्यय)
Formअव्यय; संख्यावाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'twice')
आचान्तःone who has performed ācamana
आचान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + चम (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धातु: चम (आचमति), उपसर्ग: आ; अर्थ: आचमनं कृतवान् (having sipped/purified by sipping)
शुचिःpure
शुचिः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दंतधावनम्tooth-cleaning
दंतधावनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदन्त + धावन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (दन्तानां धावनम्)
प्रकुर्वीतshould perform
प्रकुर्वीत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र
यथोक्तas prescribed
यथोक्त:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootयथा + उक्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास (यथा + उक्त = यथोक्त 'as stated'); क्त-प्रत्ययान्त (उक्त) विशेषण; अव्ययवत् प्रयोगः
धर्मशास्त्रतःaccording to the Dharmaśāstra
धर्मशास्त्रतः:
Pramāṇa/Source (Authority-source/प्रमाण-अपादान)
TypeNoun
Rootधर्मशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तसिल्-प्रत्ययार्थे (ablatival adverbial sense: 'from/according to'); समासः: तत्पुरुष (धर्मस्य शास्त्रम्)
आचान्तःone who has done ācamana
आचान्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootआ + चम (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having sipped'
अपिeven
अपि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'even/also')
अशुचिःimpure
अशुचिः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootअशुचि (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
यस्मात्because
यस्मात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतु-अर्थे (because)
अकृत्वाwithout doing
अकृत्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formनञ्-पूर्वक क्त्वान्त (negative absolutive): अ + कृत्वा; अव्ययभावः; अर्थ: न कृत्वा (without doing)
दंतधावनम्tooth-cleaning
दंतधावनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदन्त + धावन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दन्तानां धावनम्)

Sūta (deduced, Brāhma Khaṇḍa narration style)

Scene: A devotee pauses mid-ritual after recalling an impurity; he performs ācamana twice, then cleans teeth with a twig as per śāstra, preparing for worship.

Ā
Ācamana
D
Dharmaśāstra
D
Dantadhāvana
Ś
Śauca

FAQs

Dharma integrates inner vigilance and outer cleanliness; negligence is corrected by renewed purification and proper daily duties.

No site is named; the focus is normative dharma practice.

Perform ācamana twice upon recalling impurity; do tooth-cleaning per Dharmaśāstra; without dantadhāvana one is still considered impure.