Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 43

Devanagari script

धर्म उवाच । ईश्वराय नमस्तुभ्यं नमस्ते योगरूपिणे । नमस्ते तेजोरूपाय नीलकंठ नमोऽस्तु ते

Transliteration

dharma uvāca | īśvarāya namastubhyaṃ namaste yogarūpiṇe | namaste tejorūpāya nīlakaṃṭha namo'stu te

Translation

دھرم نے کہا: اے ایشور! آپ کو نمسکار؛ اے یوگ روپ! آپ کو نمسکار۔ اے تجس کے روپ! آپ کو نمسکار؛ اے نیل کنٹھ! آپ کو پرنام ہو۔

Word by Word

• धर्मः: Dharma
• धर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ईश्वराय: to Īśvara
• ईश्वराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक निपात (obeisance)

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक निपात

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

• योगरूपिणे: to the one whose form is yoga
• योगरूपिणे: Sampradana (Recipient apposition/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + रूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (योगरूपः यस्य/योगरूपिन्)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक निपात

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

• तेजोरूपाय: to the one whose form is splendor
• तेजोरूपाय: Sampradana (Recipient apposition/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तेजः रूपं यस्य)

• नीलकंठ: O Nīlakaṇṭha (blue-throated one)
• नीलकंठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक) + कण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (नीलः कण्ठः यस्य)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक निपात

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (Benedictive action/आशीः)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (enclitic)

Speaker

Dharma

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Dharma stands with folded hands, reciting a fourfold salutation: to Īśvara, to Yoga-incarnate, to Splendour-incarnate, to Nīlakaṇṭha. Śiva’s throat bears the blue mark; his aura radiates tejas.

Characters & Entities

• Dharma
• Śiva (Īśvara, Yogarūpin, Tejorūpa, Nīlakaṇṭha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is praised as the inner essence of yoga and spiritual radiance; devotion recognizes the divine in multiple theological dimensions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named; the verse is a stuti within the Dharmāraṇya narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (praise) and namaskāra (salutation) are exemplified as devotional practice.