Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 99

Devanagari script

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

Transliteration

gotradevī mayā proktā śrīśeṣadurbaleti ca | kutsavaṃśe ca ye jātāḥ sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ

Translation

گوتردیوی کو میں نے ‘شری شیش دُربلا’ کہا ہے؛ اور جو کُتس وَنش میں پیدا ہوئے ہیں وہ نیک سیرت اور سچ بولنے والے ہیں۔

Word by Word

• गोत्रदेवी: Gotradevī (name)
• गोत्रदेवी: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोत्रदेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘गोत्र-देवी’

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• प्रोक्ता: was declared/said
• प्रोक्ता: Kriyā (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘(मया) प्रोक्ता’ = passive predication

• श्रीशेषदुर्बला: Śrīśeṣadurbalā (name)
• श्रीशेषदुर्बला: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक) + दुर्बला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (कर्मधारयः) ‘श्री-शेष-दुर्बला’ (नाम)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• कुत्सवंशे: in the Kutsa lineage
• कुत्सवंशे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुत्सवंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘कुत्स-वंश’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• जाताः: born
• जाताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP) पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• सद्वृत्ताः: of good conduct
• सद्वृत्ताः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + वृत्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (कर्मधारयः) ‘सद्-वृत्त’

• सत्यभाषिणः: truth-speaking
• सत्यभाषिणः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + भाषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘सत्य-भाषिन्’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic teacher addressing a king; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A brief invocation-like moment: the teacher names the gotra-devī Śrī-Śeṣa-Durbalā, while depicting Kutsa-lineage householders known for truthful speech and disciplined conduct.

Characters & Entities

• Gotra-devī
• Śrī-Śeṣa-Durbalā
• Kutsa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage identity is not merely a name: it is upheld by devotion to the clan deity and by truthfulness and ethical conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya remains the contextual sacred region; this verse centers on gotra-devī and virtues.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it implies reverence to the gotra-devī and cultivation of satya (truth).