Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 100

Devanagari script

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Transliteration

vedādhyayanaśīlāśca paracchidraikadarśinaḥ | sāmarṣā laulyato hīnā dveṣiṇaḥ kuṭilāstathā

Translation

وہ وید کے مطالعے میں مشغول ہیں، مگر دوسروں کے عیب ہی ڈھونڈتے ہیں؛ کینہ پرور، بے ثباتی سے خالی، اور نیز بغض رکھنے والے اور مکار بھی ہیں۔

Word by Word

• वेदाध्ययनशीलाः: habitually engaged in Vedic study
• वेदाध्ययनशीलाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: वेद (प्रातिपदिक) + अध्ययन (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘वेद-अध्ययन-शील’

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• परच्छिद्रैकदर्शिनः: seeing only others’ faults
• परच्छिद्रैकदर्शिनः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक) + एक (प्रातिपदिक) + दर्शिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; समासः (तत्पुरुषः) ‘पर-छिद्र-एक-दर्शिन्’

• सामर्षाः: resentful/with anger
• सामर्षाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: सामर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• लौल्यतः: from fickleness/greediness
• लौल्यतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: लौल्यम् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिकात्, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे (from/owing to fickleness)

• हीनाः: devoid (of)
• हीनाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• द्वेषिणः: hating/hostile
• द्वेषिणः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: द्वेषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• कुटिलाः: crooked/deceitful
• कुटिलाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: कुटिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• तथा: likewise/also
• तथा: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (adverb)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic teacher addressing a king; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A contrast tableau: learned brāhmaṇas reciting Veda with sacred fires nearby, yet their faces show suspicion and disdain as they point at others’ flaws; the teacher’s gaze is admonishing.

Characters & Entities

• Veda
• Adhyayana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scriptural learning without humility can degrade into fault-finding and malice; dharma requires inner rectitude.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha; it is a moral characterization within the Dharmāraṇya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it functions as ethical critique rather than ritual instruction.