Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 84

Devanagari script

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

Transliteration

lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyaṃte bahuprajāḥ | snānadānādi niratāḥ sadā vinirjiteṃdriyāḥ

Translation

وہ لالچی اور غضب ناک بھی ہو سکتے ہیں، مگر بہت سی اولاد سے سرفراز ہوتے ہیں۔ غسل، دان اور اس جیسے فرائض میں ہمیشہ مشغول رہتے اور حواس کو قابو میں رکھتے ہیں۔

Word by Word

• लोभिनः: greedy (people)
• लोभिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लोभिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘लोभयुक्त’

• क्रोधिनः: angry (people)
• क्रोधिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्रोधिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘क्रोधयुक्त’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• प्रजायन्ते: are born
• प्रजायन्ते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद; ‘are born/come into being’

• बहुप्रजाः: having many offspring
• बहुप्रजाः: Karta (Subject complement/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु + प्रजा (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (बह्वी प्रजा यस्य/येषाम्)

• स्नानदानादि: bathing, giving, etc.
• स्नानदानादि: Karma/Alambana (Object of devotion/आलम्बन)
• Type: Noun
• Root: स्नान + दान + आदि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (स्नानं दानं च आदयः)

• निरताः: engaged in
• निरताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + रम् (धातु) → निरत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘engaged/devoted’

• सदा: always
• सदा: Kala (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• विनिर्जितेंद्रियाः: having conquered the senses
• विनिर्जितेंद्रियाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + निर् + जि (धातु) → विनिर्जित (कृदन्त) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विनिर्जितानि इन्द्रियाणि येषाम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice addressing a king)

Visual Art Cues

Scene: A moral tableau: figures showing anger/greed in the background, while the same community performs dawn bathing, gives alms, and practices restraint; contrast of impulses and discipline.

Characters & Entities

• Snāna
• Dāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even when flaws like greed and anger appear, dharma is upheld through charity, purity-practices, and restraint of the senses.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmāraṇya setting frames the teaching, but no single named tirtha is praised in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) and dāna (charity), along with allied observances, supported by indriya-nigraha (sense control).