Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 63

Devanagari script

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

Transliteration

dvijapūjākriyā yuktā nānāyajñakriyāparāḥ | asmingotre samutpannā dvijāḥ sarve munīśvarāḥ

Translation

برہمنوں کی پوجا کی رسم سے آراستہ اور گوناگوں یَجْنَ کرموں میں مشغول، اس گوتر میں پیدا ہونے والے سب دو بار جنمے ہوئے، مُنی اِیشور کی مانند قابلِ تعظیم ہیں۔

Word by Word

• द्विजपूजाक्रियाः: acts/rites of worship of the twice-born
• द्विजपूजाक्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + पूजा (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (द्विजानां पूजा-क्रिया)

• युक्ताः: engaged/connected
• युक्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (connected/engaged)

• नाना: various
• नाना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (various)

• यज्ञक्रियापराः: devoted to sacrificial rites
• यज्ञक्रियापराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (यज्ञक्रियासु पराः = devoted to sacrificial rites)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम (in this)

• गोत्रे: in the lineage/clan
• गोत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• समुत्पन्नाः: born/arisen
• समुत्पन्नाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (arisen/produced)

• द्विजाः: twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• मुनीश्वराः: lords among sages
• मुनीश्वराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुनीनां ईश्वराः)

Speaker

Unspecified (narrative voice within Dharmāraṇya Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (sectional setting)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa-sattama (king, implied by surrounding verses)

Visual Art Cues

Scene: A dignified assembly of twice-born elders receiving respectful worship—water for feet, arghya, seats—while a yajña-śālā with fires and ladles glows in the background; the lineage is portrayed as serene, learned, and ritually active.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld through reverence to the learned (dvija-pūjā) and steadfastness in sacred rites (yajña-kriyā).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is Dharmāraṇya, a sacred forest-region praised through its dharmic communities and lineages rather than a single named tirtha in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Honoring Brahmins and engaging in multiple yajña-related ritual acts (nānā-yajña-kriyā).