Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 52

Devanagari script

ये त्यक्तवाचो विप्रेंद्रास्तान्निःसारय भूपते । परस्परं विवादास्तु संजाता दत्तवृत्तये

Transliteration

ye tyaktavāco vipreṃdrāstānniḥsāraya bhūpate | parasparaṃ vivādāstu saṃjātā dattavṛttaye

Translation

اے برہمنوں کے سردار! اے بھوپتی (بادشاہ)! جنہوں نے اپنا دیا ہوا وعدہ توڑ دیا ہے اُنہیں نکال دو، کیونکہ عطا کی گئی روزی کے بارے میں باہمی جھگڑے پیدا ہو گئے ہیں۔

Word by Word

• ये: who (those who)
• ये: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सम्बन्धि-सर्वनाम (relative pronoun)

• त्यक्तवाचः: having abandoned speech / silent
• त्यक्तवाचः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्यक्त-वाच् (कृदन्त+प्रातिपदिक; त्यज् (धातु) + क्त, वाच् (प्रातिपदिक))
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्तः; समासः—तत्पुरुषः (त्यक्ता वाचः येषाम्)

• विप्रेन्द्राः: chief Brahmins
• विप्रेन्द्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (विप्राणाम् इन्द्रः)

• तान्: those (them)
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), बहुवचनम्; निर्देश-सर्वनाम

• निःसारय: drive out / expel
• निःसारय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निःसारय् (धातु; causative of निः-√सृ/√सार् ‘to drive out’)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यम-पुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• भूपते: O king
• भूपते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• परस्परम्: mutually / with one another
• परस्परम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• विवादाः: disputes
• विवादाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विवाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• तु: but / indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (particle)

• संजाताः: arisen / occurred
• संजाताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-जात (कृदन्त; √जन् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्तः

• दत्तवृत्तये: for the sake of the granted livelihood/maintenance
• दत्तवृत्तये: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दत्त-वृत्ति (प्रातिपदिक; दत्त (कृदन्त) + वृत्ति)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, चतुर्थी-विभक्तिः (Dative), एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (दत्ता वृत्तिः यस्य/यस्यै)

Speaker

Brāhmaṇas (petitioners) addressing the king (as inferred from vocatives)

Skanda Dialogue

Listener: bhūpati (king) addressed; also 'viprendra' addressed within the verse

Visual Art Cues

Scene: A king in court is advised by senior brāhmaṇas to expel oath-breakers; disputants stand apart, tense, while scribes hold grant-documents.

Characters & Entities

• King (bhūpati)
• Brāhmaṇas (viprāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Truthfulness and keeping one’s pledged word uphold dharma; breaches create conflict and require just correction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse is part of the Dharmāraṇya administrative-legal narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it concerns governance—removing violators and settling disputes over a granted livelihood.