Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 42

Devanagari script

व्यास उवाच । तस्मिन्नवसरे विप्रा जाता भूप दयालवः । अन्या या पुटिका चासीत्सा दत्ता शापशांतये

Transliteration

vyāsa uvāca | tasminnavasare viprā jātā bhūpa dayālavaḥ | anyā yā puṭikā cāsītsā dattā śāpaśāṃtaye

Translation

ویاس نے کہا: اسی لمحے، اے راجا، برہمنوں کے دل میں کرُونا جاگی۔ اور جو دوسری ‘پُٹِکا’ (چھوٹی گٹھڑی) موجود تھی، وہ شاپ کے شانت ہونے کے لیے دان کر دی گئی۔

Word by Word

• व्यासः: Vyāsa
• व्यासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• अवसरे: occasion/time
• अवसरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवसर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)

• विप्राः: brāhmaṇas
• विप्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)

• जाताः: became
• जाताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे ‘became’ अर्थे

• भूप: O king
• भूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• दयालवः: compassionate
• दयालवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दयालु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural); विशेषणम् (qualifying ‘विप्राः’)

• अन्या: another
• अन्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘पुटिका’)

• या: who/which
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• पुटिका: Puṭikā (a woman/person named Puṭikā)
• पुटिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुटिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• दत्ता: was given
• दत्ता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘was given’

• शापशान्तये: for the pacification of the curse
• शापशान्तये: Sampradana (Purpose/Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: शाप (प्रातिपदिक) + शान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (śāpasya śāntiḥ), स्त्रीलिङ्ग (शान्ति), चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose)

Speaker

Vyāsa

Skanda Dialogue

Listener: Bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A royal court or forest-assembly: Vyāsa narrates as compassionate brāhmaṇas offer a small bundle (puṭikā) as a propitiatory gift to pacify a curse; the atmosphere shifts from tension to relief.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Brāhmaṇas (Viprāḥ)
• King (Bhūpa)
• Curse (Śāpa)
• Puṭikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Compassion follows sincere surrender; the righteous soften when repentance is genuine and dharma is restored.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the sacred narrative space; the verse highlights śānti within that holy region.

What ritualistic prescription is mentioned?

A propitiatory gift (dāna) is indicated—giving the puṭikā as an act aimed at śāpa-śānti.