Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 50

Devanagari script

षड्भिर्मासैश्च यः पन्था अतिक्रांतो द्विजातिभिः । त्रिभिरेव मुहूर्त्तैस्तु धर्मारण्यमवाप्तवान्

Transliteration

ṣaḍbhirmāsaiśca yaḥ panthā atikrāṃto dvijātibhiḥ | tribhireva muhūrttaistu dharmāraṇyamavāptavān

Translation

جو سفر دو بار جنمے (دویج) عموماً چھ ماہ میں طے کرتے ہیں، وہ (مہان) صرف تین مُہورتوں میں ہی دھرم آراṇیہ پہنچ گیا۔

Word by Word

• षड्भिः: by six
• षड्भिः: Karaṇa (Instrument/Measure)
• Type: Adjective
• Root: षट् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्या-विशेषणम्; पुल्लिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे तृतीया (करण) बहुवचनम् (Instrumental plural)

• मासैः: months
• मासैः: Karaṇa (Measure of time)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; तृतीया (करण) बहुवचनम् (Instrumental plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्ययम् (conjunction)

• यः: who/which
• यः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular)

• पन्थाः: path/route
• पन्थाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: पथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा एकवचनम् (Nominative singular)

• अतिक्रान्तः: was traversed/covered
• अतिक्रान्तः: Kriya (Predicate/Verbal notion)
• Type: Verb
• Root: अति-क्रम् (धातु) → अतिक्रान्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त) कृदन्तः; पुल्लिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (past participle: ‘having been traversed/overstepped’)

• द्विजातिभिः: by the twice-born (Brahmins etc.)
• द्विजातिभिः: Karta (Agent, in passive sense)
• Type: Noun
• Root: द्वि + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (द्विजाति = द्विजानां जातिः/द्विजाः); पुल्लिङ्गः; तृतीया बहुवचनम् (Instrumental plural)

• त्रिभिः: by three
• त्रिभिः: Karaṇa (Measure)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: संख्या-विशेषणम्; तृतीया बहुवचनम् (Instrumental plural)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्ययम् (emphatic particle)

• मुहूर्तैः: muhūrtas (time-units)
• मुहूर्तैः: Karaṇa (Measure of time)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; तृतीया बहुवचनम् (Instrumental plural)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/पक्षान्तर-बोधक अव्ययम् (but/indeed)

• धर्मारण्यम्: the Dharma-forest (Dharmāraṇya)
• धर्मारण्यम्: Karma (Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: धर्म + अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (धर्मस्य अरण्यम्); नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया एकवचनम् (Accusative singular)

• अवाप्तवान्: reached/obtained
• अवाप्तवान्: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु) → अवाप्तवत् (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्तवतुँ) कृदन्तः; पुल्लिङ्गः प्रथमा एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (perfective past: ‘having obtained/reached’)

Speaker

Narrator (contextual; likely Sūta/Vyāsa-style narration within the Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A band of brāhmaṇas on a long road suddenly finds the landscape shifting; the forested Dharmāraṇya appears as if drawn near, with auspicious signs in sky and wind.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places can be reached by divine aid when dharma and grace operate beyond ordinary limits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, praised as a power-filled sacred forest within this section.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes the wondrous accessibility and potency of the holy place.