Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 48

Devanagari script

समीरण द्विजानेतान्स्थानं स्वं प्रापयस्व भोः । ततो निद्राभिभूतांस्तान्वायुपुत्रप्रणोदितः

Transliteration

samīraṇa dvijānetānsthānaṃ svaṃ prāpayasva bhoḥ | tato nidrābhibhūtāṃstānvāyuputrapraṇoditaḥ

Translation

“اے سمیراں (ہوا)، ان برہمنوں کو ان کے اپنے مقام تک پہنچا دے۔” پھر جو نیند سے مغلوب تھے، وہ وایو پتر کے اشارے سے آگے بڑھائے گئے۔

Word by Word

• समीरण: O Wind (Samīraṇa)
• समीरण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: समीरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/8th); एकवचन

• द्विजान्: the Brahmins
• द्विजान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन

• एतान्: these
• एतान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन; द्विजान्-विशेषण

• स्थानम्: place; station
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन

• स्वम्: their own
• स्वम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd); एकवचन; स्थानम्-विशेषण

• प्रापयस्व: cause (them) to reach; take (them)
• प्रापयस्व: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन; णिच्-प्रयोग (causative: ‘cause to reach’)

• भोः: O!
• भोः: Sambodhana (Address marker/सम्बोधन)
• Type: Indeclinable
• Root: भोः (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बोधन-निपात (vocative particle)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Adhikarana (Sequence/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय; तद्-शब्दात् (ablatival adverb)

• निद्राभिभूतान्: overcome by sleep
• निद्राभिभूतान्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निद्रा (प्रातिपदिक) + अभि + भू (धातु)
• Form: उपसर्गपूर्वक क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (अभिभूत); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन; तान्-विशेषण

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd); बहुवचन

• वायुपुत्रप्रणोदितः: impelled by the son of Vāyu
• वायुपुत्रप्रणोदितः: Karta (Predicate/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + प्रणोदित (प्र + नुद्-धातोः क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (वायोः पुत्रेण प्रणोदितः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st); एकवचन

Speaker

Vyāsa (continuing narration; direct speech addressed to Samīraṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dynamic nocturnal scene: sleeping brāhmaṇas gently lifted/borne by invisible currents; a Vāyuputra figure gestures or commands the wind; swirling leaves and cloud ribbons indicate motion without disturbing sleepers.

Characters & Entities

• Samīraṇa (Vāyu/Wind)
• Hanumān (Vāyuputra)
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine forces cooperate to protect the righteous; dharma is upheld through coordinated grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage belongs to Dharmāraṇya’s māhātmya narrative, emphasizing safety for devotees within/around that sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse depicts divine assistance rather than a human-performed rite.