Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 7

Devanagari script

प्रत्यक्षं दृश्यते पुत्र द्विजशासनमक्षयम् । अविनाशो हि ताम्रस्य कारणं तत्र विद्यते

Transliteration

pratyakṣaṃ dṛśyate putra dvijaśāsanamakṣayam | avināśo hi tāmrasya kāraṇaṃ tatra vidyate

Translation

اے بیٹے، یہ تو آنکھوں کے سامنے دکھائی دیتا ہے کہ برہمنوں کا فرمان نامٹنے والا ہے۔ کیونکہ اس میں تانبے کے نہ مٹنے کی علت موجود ہے۔

Word by Word

• प्रत्यक्षम्: directly, manifestly
• प्रत्यक्षम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbially: ‘directly/manifestly’)

• दृश्यते: is seen
• दृश्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: ‘is seen’)

• पुत्र: O son
• पुत्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• द्विजशासनम्: the Brahmins' charter/edict
• द्विजशासनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + शासन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानां शासनम्)

• अक्षयम्: imperishable
• अक्षयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन; नञ्-समासार्थक-उपसर्ग (negation)

• अविनाशः: non-destruction
• अविनाशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ + विनाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; नञ्-प्रत्ययार्थ (negation)

• हि: indeed
• हि: Nipata (Emphasis/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed/for)

• ताम्रस्य: of copper
• ताम्रस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• कारणम्: cause
• कारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय

• विद्यते: exists/is found
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; भावे-प्रयोग (exists/is found)

Speaker

Vyāsa (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (akṣaya-tāmra-śāsana)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: putra (addressed as ‘son’) / viprendra contextually

Visual Art Cues

Scene: A teacher points to an intact copper-plate inscription, declaring it ‘akṣaya’; students and Brahmins observe closely, astonished; a subtle aura around the plate hints at the site’s hidden cause (hetu) for imperishability.

Characters & Entities

• Dvija (Brahmins)
• Tāmra (copper)
• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-supporting acts (like protected grants) are portrayed as ‘akṣaya’—bearing lasting merit and memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, where the imperishable copper-plate charter is said to be visibly present.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, the protection of dvijas and dharmic grants; no explicit rite (snāna/japa/dāna) is stated in this verse.