Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सुपात्रं नौरिव सदा तारयेदुभयोरपि । लोहपिंडोपमं ज्ञेयं कुपात्रं भञ्जनात्मकम्

Transliteration

supātraṃ nauriva sadā tārayedubhayorapi | lohapiṃḍopamaṃ jñeyaṃ kupātraṃ bhañjanātmakam

Translation

سُپاتر ہمیشہ کشتی کی مانند ہے جو دینے والے اور لینے والے دونوں کو پار لگا دیتا ہے۔ مگر کُپاتر کو لوہے کے ڈھیلے کی طرح سمجھو—وہ ہلاکت خیز ہے اور تباہی کا سبب بنتا ہے۔

Word by Word

• सुपात्रम्: a worthy recipient
• सुपात्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय-समास (सु-पात्रम् = उत्तमं पात्रम्)

• नौः: a boat
• नौः: Upamana (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: नौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इव: like
• इव: Avyaya (Comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)

• सदा: always
• सदा: Avyaya (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• तारयेत्: would ferry across, should save
• तारयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• उभयोः: of both (sides/parties)
• उभयोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), द्विवचन

• अपि: also
• अपि: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कारक अव्यय (particle: 'also/even')

• लोह: iron
• लोह: Upapada (in compound)
• Type: Noun
• Root: लोह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (पिण्ड इति विशेषणार्थे)

• पिण्ड: lump, mass
• पिण्ड: Upapada (in compound)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; (उपमम् इति विशेषणार्थे)

• उपमम्: comparable to, like
• उपमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उपम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कुपात्रम्)

• ज्ञेयम्: should be known (as)
• ज्ञेयम्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) ; ज्ञेय (कृदन्त)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (gerundive: 'to be known')

• कुपात्रम्: an unworthy recipient
• कुपात्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कु (उपसर्ग/अव्यय) + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (कु-पात्रम् = दुष्टं/अयोग्यं पात्रम्)

• भञ्जन: breaking, destruction
• भञ्जन: Upapada (in compound)
• Type: Noun
• Root: भञ्जन (प्रातिपदिक; √भञ्ज्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (आत्मकं इति पूर्वपद)

• आत्मकम्: of the nature of
• आत्मकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (कुपात्रम्)

Speaker

Rāma (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Type: river/ghat (metaphorical)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: on one side, a donor and a worthy brāhmaṇa in a boat crossing a river safely; on the other, an iron lump dragging a boat down, representing the unworthy recipient causing sinking/ruin.

Characters & Entities

• Supātra
• Kupātra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The moral quality of the recipient shapes the spiritual outcome of charity; a worthy recipient uplifts both parties.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular site is named in this verse; it is an ethical maxim within Dharmāraṇya’s discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Discernment in dāna: choose a supātra; avoid kupātra to prevent loss of merit and spiritual harm.