Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 2

Devanagari script

पात्रे दानं प्रदातव्यं कृत्वा यज्ञवरं द्विजाः । नापात्रे दीयते किंचिद्दत्तं न तु सुखावहम्

Transliteration

pātre dānaṃ pradātavyaṃ kṛtvā yajñavaraṃ dvijāḥ | nāpātre dīyate kiṃciddattaṃ na tu sukhāvaham

Translation

اے دو بار جنم لینے والو! بہترین یَجْنَہ ادا کرنے کے بعد دان ہمیشہ سُپاتر (اہل) کو دینا چاہیے۔ کُپاتر (نااہل) کو کچھ بھی نہ دیا جائے، کیونکہ ایسا دیا ہوا دان نہ خوشی لاتا ہے نہ شُبھ پھل۔

Word by Word

• पात्रे: in/for a worthy recipient (vessel)
• पात्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• दानम्: gift, donation
• दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; कर्मवाच्ये कर्म (प्रदातव्यम् इति)

• प्रदातव्यम्: should be given
• प्रदातव्यम्: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) + प्र (उपसर्ग) ; प्रदातव्य (कृदन्त)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (तव्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (gerundive: 'to be given/should be given')

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• यज्ञ: sacrifice
• यज्ञ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; (वरम् इति विशेषणार्थे)

• वरम्: excellent, best
• वरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (यज्ञम्)

• द्विजाः: O twice-born (Brahmins)
• द्विजाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थे अपि (vocative sense)

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• अपात्रे: in/for an unworthy recipient
• अपात्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अपात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• दीयते: is given
• दीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• किञ्चित्: anything, something
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अनिश्चित-प्रमाणवाचक (indefinite), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) ; दत्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (किञ्चित्/दानम्)

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• तु: but
• तु: Avyaya (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयबोधक (particle: 'but/indeed')

• सुख: happiness
• सुख: Upapada (in compound)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (आवहम् इति विशेषणार्थे)

• आवहम्: bringing, yielding
• आवहम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आवह (प्रातिपदिक; √वह्)
• Form: वर्तमानकृदन्त/प्रातिपदिक-प्रयोग; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (दत्तम्)

Speaker

Rāma (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (twice-born) addressed

Visual Art Cues

Scene: A ritual scene after an excellent yajña: fire altar still glowing, priests seated; a donor is advised to give only to worthy brāhmaṇas; an unworthy figure is shown in shadow or turned away, emphasizing discernment.

Characters & Entities

• Dvija (brāhmaṇa class)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna bears fruit when offered to a fit recipient in a dharmic setting; indiscriminate giving can become fruitless.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named; the verse teaches general Purāṇic dāna-dharma within Dharmāraṇya’s discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Give dāna to a pātra (worthy person), ideally in connection with yajña and dharmic observance; avoid apātra-dāna.