Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

प्राचीं माधवमास्तूय स गच्छेत्परमां गतिम् । गंडकीपुण्यतीर्थे हि स्नानं यः कुरुते नरः

Transliteration

prācīṃ mādhavamāstūya sa gacchetparamāṃ gatim | gaṃḍakīpuṇyatīrthe hi snānaṃ yaḥ kurute naraḥ

Translation

پراچی میں مادھو (وشنو) کی ستائش کر کے وہ اعلیٰ ترین منزل پاتا ہے۔ بے شک، جو انسان گنڈکی کے مقدس تیرتھ میں پاکیزہ اشنان کرتا ہے، وہ یہی پُنّیہ حاصل کرتا ہے۔

Word by Word

• प्राचीम्: Prācī (river/stream)
• प्राचीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; (प्राची-सरस्वतीम् इत्यर्थे)

• माधवम्: Mādhava (Viṣṇu/Kṛṣṇa)
• माधवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• आस्तूय: having praised
• आस्तूय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive), अव्ययभावः; ‘स्तुत्वा’ (=having praised)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• गच्छेत्: should go/attain
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; गतिम् इति विशेषणम्

• गतिम्: goal/state
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• गंडकीपुण्यतीर्थे: at the sacred ford of the Gaṇḍakī
• गंडकीपुण्यतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गंडकी + पुण्य + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘गंडक्याः पुण्यं तीर्थम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष (बहुपद)

• हि: indeed/for
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धक

• कुरुते: does/performs
• कुरुते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• नरः: a man/person
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; यः इत्यस्य समानाधिकरणम्

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gaṇḍakī Puṇya-tīrtha (with Prācī Mādhava-stuti)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands on the Gaṇḍakī bank, hands raised in Mādhava-stuti; the river carries dark Śālagrāma stones; a small Viṣṇu shrine faces east (Prācī).

Characters & Entities

• Mādhava (Viṣṇu)
• Prācī
• Gaṇḍakī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional praise (stuti) joined with tīrtha-bathing is presented as a direct means to the highest spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gaṇḍakī puṇya-tīrtha, along with the sacred locale named Prācī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti of Mādhava and snāna at the Gaṇḍakī tīrtha.