Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 13

Devanagari script

गच्छेत्स गरुडारूढः स्तूयमानः सुरोत्तमैः । स्नात्वा यः कार्तिके मासि यत्र प्राची सरस्वती

Transliteration

gacchetsa garuḍārūḍhaḥ stūyamānaḥ surottamaiḥ | snātvā yaḥ kārtike māsi yatra prācī sarasvatī

Translation

جو کارتک کے مہینے میں وہاں غسل کرے جہاں مشرق رو (پراچی) سرسوتی بہتی ہے، وہ گویا گرُڑ پر سوار ہو کر روانہ ہوتا ہے اور دیوتاؤں کے برگزیدہ اس کی ستائش کرتے ہیں۔

Word by Word

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• गरुडारूढः: mounted on Garuḍa
• गरुडारूढः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गरुड + आरूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘गरुडे आरूढः’ इति सप्तमी-तत्पुरुषसमासः

• स्तूयमानः: being praised
• स्तूयमानः: Karta (Subject attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त (Present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुरोत्तमैः: by the best of gods
• सुरोत्तमैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘सुराणाम् उत्तमाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषसमासः

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive), अव्ययभावः

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• कार्तिके: in Kārttika (month)
• कार्तिके: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; (कार्तिकमासे)

• मासि: in the month
• मासि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location marker/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, सम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb of place)

• प्राची: eastward-flowing/eastern
• प्राची: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सरस्वती इति विशेष्यस्य विशेषणम् (पूर्वाभिमुखा/पूर्ववाहिनी)

• सरस्वती: Sarasvatī (river)
• सरस्वती: Adhikarana/Topic (Locative sense implied by yatra)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prācī Sarasvatī-tīrtha

Type: river

Visual Art Cues

Scene: After bathing in Kārttika at Prācī Sarasvatī, the devotee is shown ascending on Garuḍa, while devas shower flowers and sing praises; the river below gleams like a silver ribbon.

Characters & Entities

• Garuḍa
• Kārttika (month)
• Prācī Sarasvatī
• Devas (Surottamas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage-bathing done in the right sacred season leads to exalted post-mortem destiny, depicted in vivid divine imagery.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Prācī (eastward/eastern) Sarasvatī tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna in Kārttika at the Prācī Sarasvatī.