Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 75

Devanagari script

प्रगृह्य वीणां संशुद्धां करे सर्वांगसुन्दरी । नर्तनं त्रिविधं तत्र चक्रे लोकमनोरमम्

Transliteration

pragṛhya vīṇāṃ saṃśuddhāṃ kare sarvāṃgasundarī | nartanaṃ trividhaṃ tatra cakre lokamanoramam

Translation

اس نے اپنے ہاتھ میں خوب سُر میں بندھی، پاکیزہ وینا تھامی؛ وہ سراپا حسن خاتون وہاں تین طرح کا رقص کرنے لگی، جو سب جہانوں کے دلوں کو لبھانے والا اور دلکش تھا۔

Word by Word

• प्रगृह्य: having taken/holding
• प्रगृह्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/Absolutive), अव्ययभावः; धातु: ग्रह्, उपसर्ग: प्र-; अर्थे: ‘गृहीत्वा/उद्गृह्य’ (having taken/holding)

• वीणाम्: the vīṇā (lute)
• वीणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• संशुद्धाम्: well-purified/clean
• संशुद्धाम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-शुध् (धातु) → संशुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘वीणाम्’)

• करे: in (her) hand
• करे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• सर्वाङ्गसुन्दरी: the all-limbed beauty (a very beautiful woman)
• सर्वाङ्गसुन्दरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व + अङ्ग + सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषाम् अङ्गानां सुन्दरी = beautiful in all limbs)

• नर्तनम्: dance
• नर्तनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• त्रिविधम्: threefold
• त्रिविधम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘नर्तनम्’); समासः: तत्पुरुष (त्रयः विधाः यस्य = threefold)

• तत्र: there
• तत्र: Deśa/Adhikaraṇa-nirdeśa (Locative indication)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• चक्रे: she performed/made
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: कृ

• लोकमनोरमम्: delightful to the world
• लोकमनोरमम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक + मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘नर्तनम्’); समासः: तत्पुरुष (लोकस्य मनोरमम् = delightful to the world)

Speaker

Narrator (contextual; within the Vyāsa–Yudhiṣṭhira dialogue frame of this adhyāya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame typical) / Yudhiṣṭhira within embedded dialogue context

Visual Art Cues

Scene: A supremely beautiful lady lifts a purified, well-tuned vīṇā and begins a threefold dance in a forest-sacred arena; the air seems to shimmer as worlds are captivated.

Characters & Entities

• Vīṇā
• Nartana (dance)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Worldly beauty, music, and spectacle can enchant the mind; Dharma is tested amid such refined allure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Dharmāraṇya (a sacred forest-region) within the Dharmāraṇyakhaṇḍa context, emphasizing the sanctity and moral-testing atmosphere of the स्थल (sthāla).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse describes a narrative scene of musical-dance enchantment.