Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 59

Devanagari script

आश्रमप्रवरं तत्र ददर्श च मनोरमम् । पतिभिर्वालखिल्यैश्च वृतं मुनिगणा वृतम्

Transliteration

āśramapravaraṃ tatra dadarśa ca manoramam | patibhirvālakhilyaiśca vṛtaṃ munigaṇā vṛtam

Translation

وہاں اُس نے ایک نہایت برتر اور دلنواز آشرم دیکھا؛ جو قابلِ تعظیم والکھلیہ رشیوں سے گھِرا ہوا تھا اور مُنیوں کے جتھوں نے اسے چاروں طرف سے احاطہ کر رکھا تھا۔

Word by Word

• आश्रम-प्रवरम्: the excellent hermitage
• आश्रम-प्रवरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (प्रवरः आश्रमः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक)

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• मनोरमम्: charming
• मनोरमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (आश्रम-प्रवरम्)

• पतिभिः: by lords/masters
• पतिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• वालखिल्यैः: by the Vālakhilya sages
• वालखिल्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वालखिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• वृतम्: surrounded
• वृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृत (कृदन्त; √वृ (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (आश्रम-प्रवरम्) इति कर्मपदस्य विशेषणम्

• मुनि-गणैः: by groups of sages
• मुनि-गणैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मुनीनां गणाः)

• वृतम्: encompassed
• वृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृत (कृदन्त; √वृ (धातु) + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति-बलात् विशेषणम् (आश्रम-प्रवरम्)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya Āśrama (Vālakhilya-āśrama)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: An enchanting hermitage with simple huts and sacred fires, surrounded by venerable Vālakhilya sages and many munis, forming a protective, peaceful circle.

Characters & Entities

• Vālakhilya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The presence of realized sages is a hallmark of a tīrtha; their tapas makes the land itself a refuge for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A principal āśrama within Dharmāraṇya, inhabited by Vālakhilya sages and other munis.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse emphasizes the sanctity created by tapas and saintly presence.