Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 30

तेन त्रस्तास्तत्तपसा सर्व इंद्रपुरोगमाः । भवतोंघ्रौ चिरेणैव मनस्तेन समर्पितम् । तमुत्थापय देवेश किमिच्छति स धर्मराट्

tena trastāstattapasā sarva iṃdrapurogamāḥ | bhavatoṃghrau cireṇaiva manastena samarpitam | tamutthāpaya deveśa kimicchati sa dharmarāṭ

اسی تپسیا کے خوف سے اندرا کی پیشوائی میں سب دیوتا لرز اٹھے؛ بہت دیر بعد انہوں نے اپنا من آپ کے قدموں میں نذر کیا۔ اے دیویشور! اسے تپسیا سے اٹھائیے اور جانئے کہ دھرم راج کیا چاہتا ہے۔

तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम
त्रस्ताःfrightened
त्रस्ताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रस् (धातु) → त्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; विशेषण (तपसा इति)
तपसाby austerity
तपसा:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
सर्वेall
सर्वे:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण
इन्द्रपुरोगमाःthose led by Indra
इन्द्रपुरोगमाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) + पुरोगम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (इन्द्रः पुरोगमः येषाम्)
भवतःof you (honorific)
भवतः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; आदरार्थ-प्रयोगः
अङ्घ्रौat (your) two feet
अङ्घ्रौ:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअङ्घ्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), द्विवचन
चिरेणafter a long time
चिरेण:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; कालवाचक
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
मनःmind
मनः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
तेनby him/thereby
तेन:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; सर्वनाम
समर्पितम्has been offered/surrendered
समर्पितम्:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√अर्प् (धातु) → समर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि-प्रयोगः (passive sense)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम
उत्थापयraise (him) up
उत्थापय:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√स्था (धातु) → उत्थापय (णिजन्त)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपदम्
देवेशO Lord of gods
देवेश:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानाम् ईशः)
किम्what
किम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; प्रश्नवाचक
इच्छतिdesires
इच्छति:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√इष् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
धर्मराट्the king of Dharma / righteous king
धर्मराट्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + राज्/राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य राट्)

Brahmā (petitioning Śiva)

Tirtha: Kailāsa

Type: peak

Scene: Indra and the devas, shaken by the blaze of Dharma-rāja’s austerity, stand before Rudra on Kailāsa, minds offered at His feet, pleading that He raise the ascetic and learn his desire.

B
Brahmā
Ś
Śiva
I
Indra
D
Devas
D
Dharma-rāja (Yama)

FAQs

When spiritual power disrupts cosmic balance, refuge at the Lord’s feet and divine discernment restore harmony.

No specific tirtha is named; the verse emphasizes surrender to Śiva within the Dharmāraṇya framework.

No formal rite is prescribed; the implied practice is surrender/mental offering at the deity’s feet.