Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

ब्रह्मोवाच । यथा स्नानं ब्रह्मज्ञानं देहत्यागो गयातले । धर्मारण्ये तथा दैत्य धर्म्मेश्वरपुरः स्थिते

brahmovāca | yathā snānaṃ brahmajñānaṃ dehatyāgo gayātale | dharmāraṇye tathā daitya dharmmeśvarapuraḥ sthite

برہما نے کہا: جس طرح گیا کے مقام پر اشنان، برہمن کا ادراک، اور حتیٰ کہ دےہ کا تیاگ نہایت مؤثر ہے، اسی طرح اے دَیتیہ! دھرم آरणیہ میں دھرمّیشور پُر کے حضور انجام دیے گئے کرم بھی عظیم پھل دیتے ہیں۔

ब्रह्मBrahmā
ब्रह्म:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (सम्बोधन-प्रायः वक्तृनिर्देश)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)
स्नानम्bathing
स्नानम्:
Karta/Topic (Subject/विषय)
TypeNoun
Rootस्नान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
ब्रह्मज्ञानम्knowledge of Brahman
ब्रह्मज्ञानम्:
Karta/Topic (Subject/विषय)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः ज्ञानम्)
देहत्यागःabandoning the body
देहत्यागः:
Karta/Topic (Subject/विषय)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (देहस्य त्यागः)
गयातलेin the region of Gayā
गयातले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगया (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (गयायाः तलम्)
धर्मारण्येin Dharmāraṇya
धर्मारण्ये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + अरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः तत्पुरुष (धर्मस्य अरण्यम्)
तथाso, likewise
तथा:
Sambandha (Correlative marker)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (so/likewise)
दैत्यO demon
दैत्य:
Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
धर्मेश्वरपुरःDharmmeśvara city
धर्मेश्वरपुरः:
Adhikarana/Topic (Place-name)
TypeNoun
Rootधर्मेश्वर (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (धर्मेश्वरस्य पुरम्)
स्थितेsituated (there)
स्थिते:
Adhikarana (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootस्थित (कृदन्त; स्था धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); विशेषणम् (धर्मेश्वरपुरे)

Brahmā

Tirtha: Dharmāraṇya (near Dharmmeśvara-pura)

Type: kshetra

Listener: Lohāsura (Daitya)

Scene: Brahmā speaks authoritatively, gesturing toward a forest-kṣetra with a Śiva shrine (Dharmmeśvara-pura). In the background, pilgrims bathe; a subtle vision of Gayā appears as a comparative sacred silhouette.

B
Brahmā
G
Gayā
D
Dharmāraṇya
D
Dharmmeśvara-pura
D
Daitya (Lohāsura)

FAQs

A tīrtha’s greatness is measured by transformative outcomes—purification, higher knowledge, and final merit—comparable to famed places like Gayā.

Dharmāraṇya, specifically the sacred precinct “in front of/at” Dharmmeśvara-pura, is exalted; Gayā is used as the benchmark.

Tīrtha-bathing (snāna) is implied; the verse also frames the site as potent for brahmajñāna and for attaining merit at the time of death.