Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 10

कात्यायनः । परिणीय सगोत्रा तु समानप्रवरां तथा । त्यागं कृत्वा द्विजस्तस्यास्ततश्चांद्रायणं चरेत्

kātyāyanaḥ | pariṇīya sagotrā tu samānapravarāṃ tathā | tyāgaṃ kṛtvā dvijastasyāstataścāṃdrāyaṇaṃ caret

کاتیایَن کہتے ہیں: اگر کوئی دِویج مرد ہم گوتر اور ہم پرور والی عورت سے نکاح کر بیٹھے تو اسے ترک کرے؛ اور اس کے بعد چاندْرایَن کا پرایَشچِت کرے۔

कात्यायनःKātyāyana (the sage)
कात्यायनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकात्यायन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ऋषिनाम/वक्तृ-निर्देशः
परिणीयhaving married
परिणीय:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-नी (धातु)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund); अर्थः—‘परिणयित्वा/विवाहं कृत्वा’
सगोत्राof the same gotra
सगोत्रा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस-गोत्र (प्रातिपदिक; स + गोत्र)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘समानगोत्रा’ इति विशेषणम् (स्त्री)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/समुच्चय-व्यतिरेकसूचक (particle: but/indeed)
समानप्रवराम्having the same pravara
समानप्रवराम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसमान-प्रवर (प्रातिपदिक; समान + प्रवर)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘सगोत्रा’ इत्यस्य विशेषणम्
तथाthus/also
तथा:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: thus/also)
त्यागम्abandonment
त्यागम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्याग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund); ‘कृत्वा’ = having done
द्विजःthe twice-born (Brahmin)
द्विजः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/thereafter)
and
:
Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक निपात (conjunction: and)
आन्द्रायणम्the Cāndrāyaṇa penance
आन्द्रायणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचान्द्रायण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; व्रतनाम
चरेत्should perform/practice
चरेत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

Kātyāyana (cited authority)

Listener: dvija/gṛhastha audience (normative addressee)

Scene: A dharma-assembly setting: a seated ṛṣi (Kātyāyana) instructs a remorseful dvija householder; a lunar calendar/arc suggests Cāndrāyaṇa; the woman stands respectfully apart, indicating renunciation without abandonment.

K
Kātyāyana
C
Cāndrāyaṇa

FAQs

When dharma is violated, repentance and corrective action are mandated; expiation restores ritual integrity.

No site is mentioned; the verse is a legal-dharmic instruction.

Renunciation of the prohibited marriage and performance of the Cāndrāyaṇa penance.