Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 57

Devanagari script

कोपेन महताऽविष्टा वसंती पावकं यथा । महाज्वाला मुखान्नेत्रान्नासाकर्णाच्च भारत

Transliteration

kopena mahatā'viṣṭā vasaṃtī pāvakaṃ yathā | mahājvālā mukhānnetrānnāsākarṇācca bhārata

Translation

شدید غضب سے مغلوب ہو کر وہ ہوا سے بھڑکائی ہوئی آگ کی طرح دہک اٹھی۔ اے بھارت! اس کے منہ، آنکھوں، ناک اور کانوں سے عظیم شعلے پھوٹ پڑے۔

Word by Word

• कोपेन: by anger
• कोपेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन — Instrumental singular

• महतā: great
• महतā: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Instrumental singular; विशेषण (कोपेन)

• आविष्टा: seized/overcome
• आविष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ√विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Past passive participle; ‘seized/possessed’

• वसन्ती: Vasantī (name)
• वसन्ती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; नाम (व्यक्तिवाचक/विशेष)

• पावकम्: fire
• पावकम्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: पावक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative singular

• यथा: as/like
• यथा: Sambandha (Comparative marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (comparative particle)

• महाज्वाला: having a great flame
• महाज्वाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ज्वाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative singular; कर्मधारयः ‘महती ज्वाला यस्याः/या’

• मुखात्: from (her) mouth
• मुखात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — Ablative singular

• नेत्रात्: from (her) eye(s)
• नेत्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — Ablative singular

• नासा: from (her) nose
• नासा: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — Ablative singular (छान्दस/वैकल्पिक रूप)

• कर्णात्: from (her) ear(s)
• कर्णात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन — Ablative singular

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भारत: O Bhārata
• भारत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भारत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Vocative singular

Speaker

Vyāsa (narrative voice implied in this passage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Bhārata

Visual Art Cues

Scene: A fierce goddess-like presence, seized by immense wrath, blazes like wind-fanned fire; tongues of flame burst from mouth, eyes, nostrils, and ears; the forest around glows red-gold.

Characters & Entities

• Bhārata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power (śakti) appears fiercely to protect dharma when it is threatened.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Dharmāraṇya (a sacred forest-region) within the Brahmakhaṇḍa narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed in this verse; it is a descriptive passage of divine manifestation.