Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 45

Devanagari script

धरा तेजस्तथा वायुः सलिलाकाशमेव च । नमस्तेऽस्तु महाविद्ये महाज्ञानमयेऽनघे

Transliteration

dharā tejastathā vāyuḥ salilākāśameva ca | namaste'stu mahāvidye mahājñānamaye'naghe

Translation

تو زمین ہے اور آگ؛ تو ہوا ہے؛ تو پانی ہے اور آکاش بھی۔ اے مہاوِدیا، اے عظیم معرفت سے بھرپور بےداغ ہستی! تجھے نمسکار ہو۔

Word by Word

• धरा: earth
• धरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तेजः: splendour / fire-energy
• तेजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb/conjunctive)

• वायुः: wind
• वायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सलिलाकाशम्: water and ether (as a pair)
• सलिलाकाशम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सलिल + आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्व); समासः—द्वन्द्वः

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (Salutation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: नमः-प्रयोगः (indeclinable interjection used with dative)

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (dative; enclitic)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative/benedictive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• महाविद्ये: O Mahāvidyā
• महाविद्ये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा + विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महती विद्या)

• महाज्ञानमये: O one made of great knowledge
• महाज्ञानमये: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महा + ज्ञान + मय (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (महाज्ञान-मयी)

• अनघे: O sinless one
• अनघे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (देवी)

Speaker

Viprāḥ (continuing the hymn)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī surrounded by five elemental emblems: mountain/earth, flame, wind-swirls, water waves, and starry space; her gaze calm, embodying Mahāvidyā; a subtle yantra-like geometry behind her.

Characters & Entities

• Mahāvidyā
• Pañcamahābhūta (earth, fire, wind, water, space)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Mother is both the material elements of the world and the highest wisdom that illumines them.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The hymn is placed in the Dharmāraṇya section; no individual tirtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No external rite is specified; it is a salutation (namas) grounded in elemental and wisdom contemplation.