Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 20

Devanagari script

विवाहकाले विप्राणां रूपं कृत्वा द्विजन्मनः । तत्रागत्य दुराधर्षो नीत्वा दांपत्यमुत्तमम्

Transliteration

vivāhakāle viprāṇāṃ rūpaṃ kṛtvā dvijanmanaḥ | tatrāgatya durādharṣo nītvā dāṃpatyamuttamam

Translation

نکاح کے وقت وہ برہمنوں کی صورت بنا کر، دِوِج کی سی وضع اختیار کر لیتا؛ وہاں آتا، ناقابلِ مغلوب ہو کر، بہترین جوڑوں کو اٹھا لے جاتا تھا۔

Word by Word

• विवाहकाले: at the time of marriage
• विवाहकाले: अधिकरण (Time locus)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विवाहस्य कालः)

• विप्राणाम्: of the brāhmaṇas
• विप्राणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• रूपम्: form / appearance
• रूपम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• कृत्वा: having made / assuming
• कृत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• द्विजन्मनः: of the twice-born (brāhmaṇa)
• द्विजन्मनः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: द्वि (संख्या) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; द्विगु-समास (द्वे जन्मनी यस्य)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Place locus)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place)

• आगत्य: having come
• आगत्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ+गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)

• दुराधर्षः: hard to resist / invincible
• दुराधर्षः: कर्ता (Subject; qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + आधर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/दुर्-तत्पुरुषार्थ (दुराधर्ष = difficult to overpower)

• नीत्वा: having led / having taken
• नीत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)

• दाम्पत्यम्: married state / conjugal union
• दाम्पत्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: दाम्पत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; speaker not explicit in this snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wedding pavilion with sacred fire and garlands; the dānava disguised as a brāhmaṇa approaches, then seizes a newlywed couple amid panic.

Characters & Entities

• Vipra (Brāhmaṇa)
• Dānava/Asura (unnamed)
• Dharmāraṇya (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma often operates through disguise; discernment and protection of dharmic rites are essential.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the implied sacred region where social-sacramental rites like marriage are meant to flourish.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vivāha (marriage rite) is referenced as the occasion being violated, though no procedural injunction is given.