Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 17

Devanagari script

सरश्चकार तस्याग्रे उत्तमं जल पूरितम् । सरस्यस्मिन्महाभाग कृत्वा स्नानादितर्पणम्

Transliteration

saraścakāra tasyāgre uttamaṃ jala pūritam | sarasyasminmahābhāga kṛtvā snānāditarpaṇam

Translation

اس کے سامنے اُس نے پاکیزہ پانی سے بھرا ہوا ایک بہترین تالاب بنایا۔ اے نیک بخت! اس تالاب میں غسل کر کے اور ترپن وغیرہ کے اعمال ادا کر کے،

Word by Word

• सरः: a lake
• सरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अत्र कर्मरूपे (made a lake)

• चकार: made
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तस्य: of him/it
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अग्रे: in front (of)
• अग्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः ‘in front’

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• जलपूरितम्: filled with water
• जलपूरितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + पूरित (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (जलेन पूरितम् = filled with water)

• सरसि: in the lake
• सरसि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक; महा + भाग)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् भागः यस्य)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having done’

• स्नानादितर्पणम्: bathing and related offerings
• स्नानादितर्पणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (स्नान-आदि च तर्पणं च = rites beginning with bathing and offerings)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator within Dharmāraṇyakhaṇḍa context; exact speaker not explicit in the snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Chatrajā-saras (lake before the shrine)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A clear, lotus-filled lake glistens before the Devī’s shrine; a pilgrim performs snāna and then tarpaṇa with cupped hands, water streaming back into the saras; priests guide the rite under forest shade.

Characters & Entities

• Dharmāraṇya
• Sacred lake (saras)
• Tarpaṇa
• Snāna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrthas are providentially established for purification; snāna and tarpaṇa there sanctify one’s religious life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A sacred lake (saras) situated before the goddess’s presence in the Dharmāraṇya area.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) and tarpaṇa (libations) to be performed in the lake.