Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 70

Devanagari script

महाविशालं गंभीरं देवखातं मनोरमम् । लहर्यादिभिर्गंभीरः फेनावर्तसमाकुलम्

Transliteration

mahāviśālaṃ gaṃbhīraṃ devakhātaṃ manoramam | laharyādibhirgaṃbhīraḥ phenāvartasamākulam

Translation

وہ نہایت وسیع اور گہرا ہے، ایک دلکش حوض گویا دیوتاؤں نے کھودا ہو۔ اس کی لہروں میں گہرائی ہے اور جھاگ بھرے بھنوروں سے وہ معمور رہتا ہے۔

Word by Word

• महाविशालम्: very vast
• महाविशालम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + विशाल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् विशालः)

• गंभीरम्: deep
• गंभीरम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गंभीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• देवखातम्: dug by the gods
• देवखातम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देव + खात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (देवैः खातम् = dug by gods)

• मनोरमम्: delightful
• मनोरमम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• लहर्यादिभिः: by waves and the like
• लहर्यादिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लहरी + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (लहरी), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (लहर्यः आदयः येषां तैः)

• गंभीरः: deep
• गंभीरः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गंभीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पाठे लिङ्ग-भेदः—पूर्वार्धे नपुंसकविशेषणानां अन्वयः ‘सरः/तडागः’ इत्यादिना; अत्र ‘गंभीरः’ इति पुंलिङ्गः सम्भवतः ‘सरः’ इत्यस्य पुंलिङ्ग-पाठान्तर/अन्वयः)

• फेनावर्तसमाकुलम्: filled with foam and whirlpools
• फेनावर्तसमाकुलम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फेन + आवर्त + समाकुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (फेनैः आवर्तैः च समाकुलम्)

Speaker

Vyāsa (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Unnamed saras/tīrtha in Dharmāraṇyaka

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Yudhiṣṭhira

Visual Art Cues

Scene: A grand, deep lake-basin with dramatic waves and foaming whirlpools; the banks appear like a crafted amphitheater; hints of divine workmanship—symmetry, luminous stones; pilgrims and sages at a safe edge.

Characters & Entities

• Devas (gods)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha is portrayed as divinely fashioned, inviting reverence toward sacred natural forms.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Dharmāraṇya sarovara, described as a god-made, expansive, deep lake.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse builds māhātmya by describing divine origin and grandeur.