Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 58

Devanagari script

भुक्त्वा भोगा न्यथाकामं विष्णुलोकं स गच्छति । अपुत्रा काकवंध्या च मृतवत्सा मृतप्रजा

Transliteration

bhuktvā bhogā nyathākāmaṃ viṣṇulokaṃ sa gacchati | aputrā kākavaṃdhyā ca mṛtavatsā mṛtaprajā

Translation

وہ اپنی خواہش کے مطابق بھोग بھوگ کر وِشنو لوک کو جاتا ہے۔ اور جو عورت بے پُتر ہو، یا بانجھ ہو، یا جس کا بچہ مر گیا ہو، یا جس کی اولاد فنا ہوتی ہو—اس کے لیے بھی اس تیرتھ کی یہ ودھی مصیبت دور کرنے والی بتائی گئی ہے۔

Word by Word

• भुक्त्वा: having enjoyed
• भुक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); (having enjoyed/eaten)

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• यथाकामम्: as desired
• यथाकामम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial)

• विष्णुलोकम्: Viṣṇu's world
• विष्णुलोकम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः लोकः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपुत्रा: sonless (woman)
• अपुत्रा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासान्त विशेषण (without a son)

• काकवन्ध्या: a barren woman (lit. 'crow-barren')
• काकवन्ध्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काक (प्रातिपदिक) + वन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (काकीव वन्ध्या)

• च: and
• च: Sambandha (Connective/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (and)

• मृतवत्सा: whose child has died
• मृतवत्सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक) + वत्स (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (मृतः वत्सः यस्याः सा)

• मृतप्रजा: whose offspring have died
• मृतप्रजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक) + प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (मृता प्रजा यस्याः सा)

Speaker

Unknown (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely continuing the māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Devasaras

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A devotee receives blessings: prosperity symbols (full pots, fruits) and a visionary glimpse of Viṣṇu-loka; nearby, women pray at the tīrtha with lamps and offerings, seeking relief from childlessness and loss.

Characters & Entities

• Viṣṇuloka
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-sevā is portrayed as granting both worldly fulfillment and higher-world destiny, while also addressing deep life-sorrows like childlessness and loss.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Dharmāraṇya Devasaras/Mukteśvara sacred complex described in this adhyāya.

What ritualistic prescription is mentioned?

This verse mainly states results (phala); the implied rite is the Devasaras snāna and associated worship described in the surrounding verses.