Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 14

Devanagari script

स एव विश्वप्रभवः स एवात्यंतकारणम् । येनानीताः पुनर्विद्या यज्ञाश्च प्रलयं गताः

Transliteration

sa eva viśvaprabhavaḥ sa evātyaṃtakāraṇam | yenānītāḥ punarvidyā yajñāśca pralayaṃ gatāḥ

Translation

وہی اکیلا کائنات کا سرچشمہ ہے، وہی اکیلا علتِ اعظم؛ اسی نے پرلے میں گم ہو جانے والی ودیا اور یَجْن کے کرم پھر سے واپس لائے۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed, alone
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थक (emphatic)

• विश्वप्रभवः: source/origin of the universe
• विश्वप्रभवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + प्रभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य प्रभवः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थक

• अत्यन्तकारणम्: the ultimate cause
• अत्यन्तकारणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्यन्त + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्मधारयः (अत्यन्तं कारणम्)

• येन: by whom
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगः, तृतीया (3rd case), एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम

• आनीताः: were brought/introduced
• आनीताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नी (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; कर्मणि-भावः

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• विद्याः: knowledges, sciences
• विद्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• यज्ञाः: sacrifices
• यज्ञाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• प्रलयम्: dissolution, destruction
• प्रलयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; गत्यर्थे कर्म (destination as object)

• गताः: having gone, having entered
• गताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: कृदन्त: क्त-प्रत्यय (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन

Speaker

Skanda (continuing)

Visual Art Cues

Scene: After dissolution, darkness and waters recede; the Lord brings back luminous Veda (as manuscripts or radiant sound) and rekindles sacrificial fire. Sages receive restored knowledge; yajña-kuṇḍa flames rise again.

Characters & Entities

• Vidyā
• Yajña
• Pralaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is both the cosmic origin and the restorer of dharma—reviving knowledge and yajña when they decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is named; the verse highlights the dharmic function of divine intervention.

What ritualistic prescription is mentioned?

Yajña is referenced as a pillar of dharma, but no particular rite or procedure is prescribed here.