Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 38

Devanagari script

इत्थं विवस्वतस्तां तु बहुशः पृच्छतो यदा । नाचचक्षे तदा क्रुद्धो भास्वांस्तां शप्तुमुद्यतः

Transliteration

itthaṃ vivasvatastāṃ tu bahuśaḥ pṛcchato yadā | nācacakṣe tadā kruddho bhāsvāṃstāṃ śaptumudyataḥ

Translation

یوں جب ویوسوان نے اسے بار بار پوچھا اور اس نے راز ظاہر نہ کیا تو نورانی بھاسوان غضبناک ہوا اور اسے لعنت دینے پر آمادہ ہو گیا۔

Word by Word

• इत्थम्: thus, in this manner
• इत्थम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• विवस्वतः: of Vivasvat (the Sun)
• विवस्वतः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विवस्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive); एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (particle: but/indeed)

• बहुशः: many times, repeatedly
• बहुशः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुशः (अव्यय)
• Form: अव्यय; आवृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb: repeatedly)

• पृच्छतः: while (he) was asking
• पृच्छतः: Sambandha (Genitive absolute-like modifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रच्छ् (धातु) → पृच्छत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/genitive); एकवचन; ‘पृच्छतः’ = ‘(तस्य) पृच्छतः’

• यदा: when
• यदा: Kāla (Temporal marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक सम्बन्धबोधक (temporal conjunction: when)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• आचचक्षे: (he) told, declared
• आचचक्षे: Kriyā (Verb)
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; आत्मनेपद

• तदा: then
• तदा: Kāla (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then)

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Kartṛ (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (प्रातिपदिक; कृदन्त from क्रुध्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

• भास्वान्: Bhāsvān (the Sun)
• भास्वान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative); एकवचन

• शप्तुम्: to curse
• शप्तुम्: Prayojana (Purpose infinitive)
• Type: Verb
• Root: शप् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (infinitive); ‘to curse’

• उद्यतः: ready, intent (on)
• उद्यतः: Kartṛ (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत (प्रातिपदिक; कृदन्त from उद्+यम्)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/nominative); एकवचन

Speaker

Purāṇic narrator (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Vivasvān, blazing with restrained radiance, confronts Saṃjñā/consort figure who remains silent; the moment freezes at the brink of a curse—raised hand, stern gaze, aura of solar fire.

Characters & Entities

• Vivasvān (Sūrya)
• Chāyā/Saṃjñā context
• Curse (śāpa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Concealment in matters of dharma breeds conflict; truthfulness prevents escalation and harsh consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is referenced in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the impending curse due to non-disclosure.