Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 24

Devanagari script

स त्वं त्रैलोक्यनाथेन भर्त्रा सूर्येण संगता । पितुर्गृहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुत्रिके

Transliteration

sa tvaṃ trailokyanāthena bhartrā sūryeṇa saṃgatā | piturgṛhe ciraṃ kālaṃ vastuṃ nārhasi putrike

Translation

اے بیٹی! تو تینوں لوکوں کے ناتھ، اپنے شوہر سورج دیو کے ساتھ متحد ہے؛ اس لیے تیرے لیے باپ کے گھر میں طویل مدت تک ٹھہرنا مناسب نہیں۔

Word by Word

• सः: he/that (one)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संबोधनपूर्वक निर्देश (he/that)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन; संबोधित (you)

• त्रैलोक्यनाथेन: with the lord of the three worlds
• त्रैलोक्यनाथेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सह (instrumental/with)

• भर्त्रा: with (your) husband
• भर्त्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सहार्थ (with)

• सूर्येण: with the Sun
• सूर्येण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सहार्थ (with)

• संगता: joined/associated (as consort)
• संगता: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+गम् (धातु) → संगत (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (past passive participle, क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)

• पितुः: of (your) father
• पितुः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण (locative)

• चिरम्: for long
• चिरम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• कालम्: time (duration)
• कालम्: Kriya-visheshana (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कालाधिकरणार्थे (accusative of duration)

• वस्तुम्: to dwell
• वस्तुम्: Kriya (Infinitive/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु) → वस्तुम् (तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त)
• Form: कृदन्त; तुमुन् (infinitive); क्रियार्थ (to do)

• न: not
• न: Nishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• अर्हसि: you ought/are fit
• अर्हसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुत्रिके: O daughter
• पुत्रिके: Sambodhana (Address/संबोधन)
• Type: Noun
• Root: पुत्रिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, संबोधन (8th/संबोधन), एकवचन; संबोधन

Speaker

Unspecified in the snippet (addressing ‘daughter’; likely father-to-daughter admonition within the story)

Visual Art Cues

Scene: A father/elder addresses his daughter, reminding her that her husband is Sūrya, lord of the three worlds; a subtle solar aura or emblem indicates Sūrya’s presence/authority.

Characters & Entities

• Sūrya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Honor marital duty and household responsibility; spiritual order (dharma) is supported by rightful station and conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the verse is part of a didactic episode within Dharmāraṇya Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is counsel on conduct rather than a ritual injunction.