Home›Skanda Purana›Brahma Khanda›Brahmottara Khanda›Adhyaya 8›Shloka 92
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 92

Devanagari script

यमेकमाद्यं पुरुषं पुराणं वदंति भिन्नं गुणवैकृतेन । क्षेत्रज्ञमेकेथ तुरीयमन्ये कूटस्थमन्ये स शिवो गतिर्नः

Transliteration

yamekamādyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ vadaṃti bhinnaṃ guṇavaikṛtena | kṣetrajñameketha turīyamanye kūṭasthamanye sa śivo gatirnaḥ

Translation

وہی ایک ازلی پُرش، قدیم ترین، جسے گُنوں کی تبدیلیوں کے سبب متنوع صورتوں میں ظاہر کہا جاتا ہے؛ کوئی اسے کشتریَجْن (میدانِ بدن کا جاننے والا) کہتا ہے، کوئی تُریہ، کوئی کُوٹستھ—وہی شِو ہماری پناہ ہے۔

Word by Word
यम्whom
यम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम
एकम्one
एकम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आद्यम्primeval, first
आद्यम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुरुषम्person, spirit
पुरुषम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पुराणम्ancient
पुराणम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वदन्तिthey say
वदन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
भिन्नम्divided, differentiated
भिन्नम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभिन्न (भिद्-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
गुणवैकृतेनby the transformation of the guṇas
गुणवैकृतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगुण + वैकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; समासः—गुणानां वैकृतम् (by modification of qualities)
क्षेत्रज्ञम्the knower of the field
क्षेत्रज्ञम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—क्षेत्रस्य ज्ञः (knower of the field)
एकेsome (people)
एके:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘some’ (indefinite)
इथthus, indeed
इथ:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइथ (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/अव्यय (particle: ‘thus/indeed’)
तुरीयम्the fourth (state)
तुरीयम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतुरीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘the fourth (state)’
अन्येothers
अन्ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
कूटस्थम्unchanging, immutable
कूटस्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootकूटस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अन्येothers
अन्ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
गतिःrefuge, goal
गतिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नःour
नः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; ‘of us/our’ (enclitic)
Speaker

Nāga-stuti (likely Takṣaka and/or the Nāgas, within Sūta’s narration)

Visual Art Cues

Scene: A single Śiva presence shown with layered iconographic hints: behind a liṅga, a subtle human form (Puruṣa), and a serene void-like halo (turīya), while guṇa-colored veils (sattva-white, rajas-red, tamas-dark) appear as transient overlays.

Characters & Entities
Ś
Śiva

FAQs

Names and philosophies vary, but the supreme, immutable Consciousness—Śiva—is the true refuge beyond guṇa-based diversity.

No explicit site is mentioned; the verse emphasizes metaphysical identification of Śiva as the ultimate goal.

None directly; the verse frames right understanding and devotion to Śiva as the path to the highest refuge.

←Previous Verse
Next Verse→