Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

Devanagari script

ते नेत्रे पश्यतः पूजां तच्छिरः प्रणतं शिवे । तौ पादौ यौ शिवक्षेत्रं भक्त्या पर्यटतः सदा

Transliteration

te netre paśyataḥ pūjāṃ tacchiraḥ praṇataṃ śive | tau pādau yau śivakṣetraṃ bhaktyā paryaṭataḥ sadā

Translation

مبارک ہیں وہ آنکھیں جو پوجا کا دیدار کریں؛ مبارک ہے وہ سر جو شیو کے آگے جھک جائے؛ اور مبارک ہیں وہ قدم جو بھکتی کے ساتھ ہمیشہ شیو کے مقدّس دھاموں کی یاترا کرتے رہیں۔

Word by Word

• ते: those (two)
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• नेत्रे: (two) eyes
• नेत्रे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्

• पश्यतः: seeing
• पश्यतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: पश्यत् (कृदन्त; √पश् (धातु) + शतृ)
• Form: वर्तमान-कृदन्तम् (Present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; ‘seeing’ (agreeing with नेत्रे)

• पूजाम्: worship
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• शिरः: head
• शिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्

• प्रणतम्: bowed, prostrated
• प्रणतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (कृदन्त; √नम् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकृदन्तम् (Past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with शिरः)

• शिवे: in/unto Śiva
• शिवे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• तौ: those (two)
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (demonstrative)

• पादौ: (two) feet
• पादौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), द्विवचनम्

• यौ: which (two)
• यौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; सम्बन्धक-विशेषणम् (relative pronoun)

• शिवक्षेत्रम्: Śiva’s sacred region
• शिवक्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव + क्षेत्र (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (Śiva’s sacred place/field)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• पर्यटतः: wander/visit
• पर्यटतः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + √अट् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd), द्विवचनम्; परस्मैपदम्

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम् (adverb of time)

Speaker

Sūta (deduced; Brāhma/Brahmottara narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śiva-kṣetra (generic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee’s eyes fixed on a Śiva-pūjā: lamp-flames, bilva leaves, and liṅga; the devotee bows with folded hands; in the background a pilgrimage path leading to multiple Śiva shrines and sacred hills.

Characters & Entities

• Śiva
• Śiva-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human faculties become truly ‘blessed’ when used for Śiva-darśana, Śiva-pūjā, and devoted pilgrimage.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not a single named tīrtha yet—this verse praises Śiva-kṣetras in general, preparing for later place-specific māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship), praṇāma (bowing), and paryaṭana (pilgrimage) undertaken with bhakti.