Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 72

Devanagari script

इति सा दृढनिर्बंधा वार्यमाणापि बंधुभिः । सत्यलोपभयान्नारी प्राणांस्त्यक्तुं मनो दधे

Transliteration

iti sā dṛḍhanirbaṃdhā vāryamāṇāpi baṃdhubhiḥ | satyalopabhayānnārī prāṇāṃstyaktuṃ mano dadhe

Translation

یوں، رشتہ داروں کے روکنے کے باوجود وہ اپنے پختہ عزم پر قائم رہی۔ سچ میں خلل پڑنے کے خوف سے اس ناری نے جان تک چھوڑ دینے کا ارادہ کر لیا۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थ-अव्यय (quotative particle)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (pronoun)

• दृढनिर्बन्धा: firmly resolved
• दृढनिर्बन्धा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + निर्बन्ध (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; विशेषणम्; ‘दृढः निर्बन्धः यस्याः सा’ (रूढ्या कर्मधारय)

• वार्यमाणा: being restrained
• वार्यमाणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वारय् (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्/मान), कर्मणि/आत्मनेपद-प्रयोगः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Present passive participle ‘being restrained’

• अपि: even though
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावन/अपि-निपात (concessive particle)

• बन्धुभिः: by (her) relatives
• बन्धुभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; Instrumental plural

• सत्यलोपभयात्: from fear of losing truth (truthfulness)
• सत्यलोपभयात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + लोप (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; Ablative singular; सत्यस्य लोपः (षष्ठी) तस्मात् भयम् (तत्पुरुष), तस्मात् (पञ्चमी)

• नारी: the woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• प्राणान्: life-breaths, life
• प्राणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• त्यक्तुम्: to give up
• त्यक्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to abandon’

• मनः: mind
• मनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object of ‘dā’)

• दधे: placed, set (her mind)
• दधे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परफेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect 3rd singular (आत्मनेपद)

Speaker

Narrator (contextual; not explicitly named in this verse)

Visual Art Cues

Scene: Relatives reaching out to restrain a woman at the threshold of a fire-ritual space; her face shows sorrow yet unwavering resolve.

Characters & Entities

• Bandhu (relatives)
• Satya (Truth)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Satya is valued above even bodily life; unwavering commitment to truth is portrayed as the highest integrity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified in this verse; it advances the narrative of dharma and truth.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is given; the emphasis is on inner resolve (dṛḍha-niścaya) in upholding satya.